اتصال اینترنت بین الملل ایران امروز یکشنبه ۳ خرداد | اینترنت چندم خرداد وصل میشود؟
پس از انتصاب محمدرضا عارف بهعنوان رییس ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی، پرسش اصلی برای بسیاری از ایرانیان این است که این ستاد چه تغییری در روند دسترسی شهروندان به اینترنت بینالمللی ایجاد خواهد کرد؛ پرسشی که در شرایط فعلی، با عبور مدتزمان محدودیت و قطعی اینترنت از مرز ۷۶ روز، اهمیتی مضاعف پیدا کرده است.
مولف
: محسن کریمی
ماجرای «اینترنت پرو» – که در افکار عمومی به «اینترنت طبقاتی» یا «اینترنت پولدارها» معروف شد – نهتنها ابهامات موجود را افزایش داد، بلکه کار را به جایی رساند که وزیر ارتباطات و دادستان کل کشور بهطور رسمی از «تخلفات گسترده» در فرآیند توزیع این نوع اینترنت پرده برداشتند و وعده دادند جزئیات این پرونده را ظرف یک هفته رسانهای کنند. همزمان، رییسجمهور نیز با انتشار چندین توییت و اظهارنظر علنی، خود را از این تبعیض آشکار مبرا دانست و اعلام کرد از همه ظرفیتهای قانونی دولت استفاده خواهد کرد تا دسترسی عادلانه به اینترنت بینالمللی برای تمامی شهروندان فراهم شود.
در میانه این کشاکش، خبر انتصاب محمدرضا عارف به ریاست ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی، از منظر بسیاری از تحلیلگران، چشمانداز تازهای برای رفع محدودیتهای ارتباطی ترسیم کرد. این ستاد تنها یک جابهجایی اداری نیست، بلکه بخشی از پازلی است که مسعود پزشکیان طی حدود یک هفته چیده تا به یکی از طولانیترین دورههای محدودیت ارتباطی در ایران پایان دهد.
پزشکیان از عارف خواسته است ساختاری چابک و بهروز برای «اتصال مجدد»، روزآمدسازی و بهینهسازی وضعیت فضای مجازی و اینترنت کشور طراحی کند. در حکم رییسجمهور، سه محور اصلی بهعنوان ماموریتهای عارف برجسته شده است:
۱. تدوین و اجرای نقشه راه جامع «تحول در حکمرانی فضای مجازی».
۲. بازآرایی ساختارهای تصمیمسازی و تصمیمگیری، از جمله ساماندهی و ارتقای کارآمدی دبیرخانه شورای عالی و مرکز ملی فضای مجازی.
۳. استقرار نظام نظارت راهبردی و پایش مستمر عملکرد دستگاهها در حوزه فضای مجازی.
بر اساس پیگیریهای «اعتماد»، نخستین نشست این ستاد قرار است طی هفته آینده به ریاست عارف برگزار شود. هدف اولیه این ستاد، فراهمسازی مقدمات رفع انسداد اینترنتی است؛ بهگونهای که حداکثر تا میانه خرداد، شرایط دسترسی شهروندان به اینترنت بینالمللی به شکل قابلتوجهی بهبود یابد. در این مسیر، عارف از یک سو تلاش خواهد کرد جامعه دانشگاهی، اساتید ارتباطات، نخبگان رسانهای و تشکلهای مدنی را وارد میدان کند و از سوی دیگر، همافزایی میان نهادهای حاکمیتی را برای خدماتدهی منسجمتر به شهروندان سامان دهد. شنیده میشود نام برخی چهرههای برجسته ارتباطات و سیاستگذاری مانند هادی خانیکی و علی ربیعی در فهرست مشاوران احتمالی این ستاد قرار دارد.
بهبود کیفیت اینترنت و بازنگری در سیاستهای محدودسازی فضای مجازی، از جمله وعدههای اصلی مسعود پزشکیان در دوره رقابتهای انتخابات چهاردهمین دوره ریاستجمهوری بود. او و حلقه نزدیک همراهانش بلافاصله پس از تشکیل کابینه، روانسازی دسترسی ارتباطی ایرانیان در فضای مجازی را در دستور کار قرار دادند؛ اقدامی که یکی از نمودهای آن، فرآیند رفع فیلتر واتساپ بود. روایتهایی که از جلسه تصمیمگیری درباره واتساپ نقل شده، نشان میدهد رییسجمهور در آن نشست در برابر نمایندگان مجلس و حامیان تداوم فیلترینگ تصریح کرده که ادامه سیاستهای محدودسازی و انسداد رسانهای نه تنها با منافع ملی همخوانی ندارد، بلکه موجب افزایش نارضایتی عمومی و سختتر شدن اداره کشور میشود.
با این حال، تحولات میدانی طی دو سال اخیر – از جمله «جنگ ۱۲روزه»، رخدادهای تلخ دیماه ۱۴۰۴ و نهایتاً «جنگ ۴۰روزه رمضان» – مسیر دولت را در حوزه اینترنت و فضای مجازی بهشدت ناهموار کرد. به گفته مقامهای رسمی، مخالفان و دشمنان از بسترهای ارتباطی برای برنامهریزی و اجرای طیف گستردهای از اقدامات خشونتآمیز و تروریستی بهره میبردند. این وضعیت، شورای عالی امنیت ملی را به سمت صدور مصوبههایی سوق داد که بر اساس آن، محدودسازی اینترنت تا زمان «رفع بحران» توجیه میشد. هر بار که شدت بحرانها کاهش مییافت، دولت میکوشید وضعیت اینترنت را به حالت سابق نزدیک کند و گامهایی برای رفع انسداد بردارد؛ اما جنگ ۴۰روزه و عبور برخی بازیگران از خطوط قرمز ترسیمشده، باعث شد برای نخستینبار طول دوره محدودیت ارتباطی در ایران رکورد بزند و در زمان تهیه این گزارش به بیش از ۷۵ روز برسد.
با آغاز آتشبس، تلاشهای رییسجمهور، معاون اول و وزیر ارتباطات برای عادیسازی وضعیت اینترنت شدت گرفت؛ اما در مقابل، شورای عالی امنیت ملی همچنان دلایلی را مطرح میکرد که بر پایه آن، رفع فیلترینگ «در شرایط فعلی» ناممکن جلوه میکرد.
تجربه ماههای اخیر نشان داده که «شورای عالی امنیت ملی» (شعام) به دلیل رخدادهای امنیتی و بازههای زمانی جنگ، عامل اصلی تداوم سیاستهای مسدودسازی بوده است. پزشکیان اما در جلسات بازنگری سیاستهای مسدودسازی، استدلال کرده است که تداوم این وضعیت نه تنها امنیتساز نیست، بلکه نارضایتی عمومی را به موتور محرکه بحرانهای بعدی تبدیل میکند. با این حال، دولت برای تغییر این رویه، نیازمندِ تغییرِ نوعِ نگاه نهادهای بالادستی و جایگزینی آن با ساختاری «قانونی و ضابطهمند» است.
توییتهای پیدرپی رئیسجمهور و صدور حکم ویژه برای عارف، نشاندهنده یک عزم سیاسی برای عبور از وضعیت کنونی است. دولت معتقد است تصمیمات اتخاذ شده در «دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی» (که منجر به ایجاد اینترنت طبقاتی شد) نه تنها گرهگشا نبوده، بلکه خود به عاملی برای بحرانهای اجتماعی تبدیل شده است.
اکنون چشمها به نخستین خروجیهای ستاد عارف دوخته شده است. آیا دولت موفق خواهد شد «سایه جنگ» را از سر زیرساختهای ارتباطی بردارد و نظامِ غیرعادلانه و غیرشفاف کنونی را به نفع شهروندانِ محروم از دسترسی، بازآرایی کند؟ پاسخ به این پرسش، نه تنها آزمونی برای کارآمدی دولت چهاردهم، بلکه سنگ محکی برای تعیین تکلیف آیندهی فضای مجازی در ایران است.
