خبر مهم برای بیمهشدگان تأمین اجتماعی دارای شناسنامه جدید؛ شناسنامه جدید در بازنشستگی ملاک است؟
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان بزرگترین سازمان بیمهگر کشور با جامعۀ عظیمی از مخاطبان در ارتباط است که غالباً با قواعد و قوانین این سازمان بزرگ آشنایی کافی ندارند.
مولف
: محسن کریمی
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان بزرگترین سازمان بیمهگر کشور با جامعۀ عظیمی از مخاطبان در ارتباط است که غالباً با قواعد و قوانین این سازمان بزرگ آشنایی کافی ندارند. موضوعاتی که در این شماره به بررسی آنها میپردازیم عبارتند از: مشاغل سخت و زیانآور در کارگاههای خانوادگی، تغییر صندوقهای بازنشستگی در قانون برنامۀ ششم، مزایای قانون بازنشستگی جانبازان و آزادگان و معلولان، و پرداخت حق بیمه برای مزرعۀ پرورش ماهی.
پیشتر در خصوص بیمۀ تأمین اجتماعی داوطلبان امدادگر جمعیت هلال احمر توضیحاتی داده شد. آیا متقاضیان باید معاینات پزشکی نیز انجام دهند؟
چون تمام مراحل متقاضیان بیمۀ تأمین اجتماعی داوطلبان امدادگر هلال احمر از طریق سامانۀ خدمات غیرحضوری سازمان تأمین اجتماعی انجام میگیرد، با توجه به اطلاعات اخذشده از متقاضی و ذخیرۀ آن در سیستم تأمین اجتماعی، در صورت احراز شرایط معافیت از معاینات پزشکی اولیه، سیستم بهطور هوشمند از معرفی بیمهشده به مرجع معاینه خودداری میکند. در غیر این صورت با توجه به اخذ تعهد سیستمی از متقاضی مبنی بر انجام معاینات پزشکی، پس از اعلام سازمان تأمین اجتماعی، بیمهشده متعهد میشود نسبت به انجام این امر اقدام کند. لازم به یادآوری است مانند سایر بیمهشدگان (غیر از بیمهشدگان اجباری)، شرط معافیت از انجام معاینات پزشکی طبق مادۀ (75) قانون تأمین اجتماعی عبارت است از اینکه متقاضی ظرف 10 سال قبل از تاریخ درخواست حداقل یک سال و ظرف یک سال قبل از تاریخ درخواست حداقل 90 روز سابقۀ قبلی پرداخت حق بیمه داشته باشد.
مدت 15 سال است به اتفاق دو نفر از برادرانم در کارگاه بلور و شیشهسازی پدرم اشتغال به کار داریم و بیمهشدۀ تأمین اجتماعی هستیم. با توجه به اینکه نوع فعالیت کارگاه ما در معرض مستقیم حرارت و بخارات زیانآور متصاعد از کوره است، آیا شغل ما جزء مشاغل سخت و زیانآور محسوب میشود؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، با چه شرایطی میتوانیم برای بازنشستگی از این قانون استفاده کنیم؟
با وجود اینکه کار مستمر بیمهشده در مجاورت کورههای ذوب بهنحویکه او در معرض مستقیم حرارت و بخارات زیانآور از کوره باشد، اینگونه مشاغل نیز جزء مشاغل سخت و زیانآور تلقی میشود و بیمهشدگان شاغل در این مشاغل با داشتن 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب بدون شرط سنی میتوانند بازنشسته شوند؛ اما چون اولین شرط بازنشستگی بیمهشدگان در مشاغل سخت و زیانآور در بخش خصوصی این است که بیمهشده مشمول قانون کار باشد، لذا چون کارگاههای خانوادگی (مثل کارگاه بلورسازی و شیشهسازی شما) مشمول قانون کار نیستند، در نتیجه شما نمیتوانید از قانون بازنشستگی در مشاغل مشمول قانون سخت و زیانآور بهرهمند شوید.
پدرم که 25 سال سابقه اشتغال در مشاغل سخت و زیانآور داشت اخیراً فوت کرده است. قبل از فوت، درخواست بازنشستگی سخت و زیانآور کرده و مشاغل او در کمیتۀ استانی مورد تأیید قرار گرفته؛ اما قبل از صدور حکم بازنشستگی از دنیا رفت. خود من بیمهشدۀ اصلی هستم و خواهرم نیز ازدواج کرده است. تنها بازمانده واجد شرایط برای دریافت مستمری، مادرم است. با توجه به اینکه شغل 25 سال مشاغل سخت و زیانآور متوفی در کمیتۀ مذکور بررسی وتأیید شده نحوۀ برقراری مستمری مادرم به چه صورت است؟
اگر بیمهشده قبل از فوت با دارا بودن شرایط لازم نسبت به درخواست بازنشستگی سخت و زیانآور کرده و شغل مورد ادعای او نیز در کمیتۀ استانی مورد تأیید قرار گرفته و کلیۀ شرایط لازم جهت بهرهمندی از قانون سخت و زیانآور را احراز کرده باشد، اما قبل از اقدامات شعبۀ تأمین اجتماعی جهت صدور حکم مستمری فوت کند، در این حالت پس از درخواست بازماندگان برای برقراری مستمری، شعبۀ تأمین اجتماعی ابتدا نسبت به برقراری مستمری بازنشستگی متوفی اقدام و سپس مستمری بازنشستگی را به مستمری بازماندگان تبدیل میکند.
18 سال است به طور متوالی در بخش مردان یکی از بیمارستانهای روانپزشکی بخش خصوصی شاغل و بیمهشدۀ تأمین اجتماعی هستم. با توجه به اینکه اشتغال در مراکز رواندرمانی جزء مشاغل سخت و زیانآور است، به علت ارتباط نزدیک با بیماران اعصاب و روان دچار فرسایش روحی شدهام، و ادامۀ کار در این شغل برای من سخت و طاقتفرسا شده است. دو سال دیگر سابقۀ من به 20 سال متوالی مقرر در قانون سخت و زیانآور میرسد. حال سؤالم این است؛ آیا با توجه به مشکلات روحی من، راهکاری برای استفاده از این قانون سخت و زیانآور قبل از رسیدن به سابقۀ مقرر در قانون وجود دارد؟
سرگرمی روز نوشت،طبق مصوبۀ شورای عالی حفاظت فنی، مشاغلی که مستقیماً در مراکز رواندرمانی با بیماران روانی مرتبط هستند (مثل شما) سخت و زیانآور شناخته شده و در قسمتی از مقررات مربوط به بازنشستگی در مشاغل سخت و زیانآور اعلام شده اگر بیمهشدۀ شاغل در مشاغل سخت و زیانآور قبل از رسیدن به سابقۀ مقرر در قانون (20 سال متوالی و یا 25 سال متناوب) دچار فرسایش جسمی و یا روحی (مثل شما) ناشی از اشتغال در کارهای سخت و زیانآور شود، با تأیید کمیسیونهای پزشکی سازمان تأمین اجتماعی به هر میزان سابقۀ خدمت، میتواند از مزایای مندرج در قانون بازنشستگی سخت و زیانآور برخوردار شود؛ لذا چنانچه شغل بیمهشده توسط کمیتۀ استانی سخت و زیانآور تأیید شده باشد، در این ارتباط، بیمهشده باید نظر قطعی پزشک معالج خود را در مورد فرسایش جسمی و یا روحی ناشی از اشتغال در کارهای سخت و زیانآور (ازکارافتادگی کلی ناشی از کار) را به شعبۀ مربوطۀ تأمین اجتماعی ارائه و پس از بررسی صحتوسقم ادعای بیمهشده موضوع به کمیسیون پزشکی ارجاع شده و متعاقباً کمیسیون مذکور با توجه به شغل بیمهشده و بیماری او اظهار نظر میکند.
از جانبازان دفاع مقدس هستم با 25 درصد جانبازی و 21 سال سابقۀ پرداخت حق بیمۀ تأمین اجتماعی در یکی از ارگانهای مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری دارم که بعد از استعفا، در حال حاضر راننده و بیمهشدۀ تأمین اجتماعی هستم. چون حداقل درصد جانبازی (20 درصد) و حداقل سابقۀ پرداخت حق بیمه (20 سال) را دارا هستم، آیا میتوانم از مزایای قانون بازنشستگی جانبازان و آزادگان و معلولان و... استفاده کنم و بازنشسته شوم؟
ابتدا باید در نظر داشته باشید سازمان تأمین اجتماعی به استناد آرای شمارۀ 3331 مورخ 29 بهمن 1398 و 1064 الی 1082 و 1203 و 1204 مورخ 18 آبان 1399، طبق بخشنامهای که دراسفندماه سال 1401 صادر شده، حداقل سابقۀ پرداخت حق بیمه جانبازان بیمهشدۀ تأمین اجتماعی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری را از 20 سال به 25 سال اصلاح کرده است.سرگرمی روز نوشت: ضمناً طبق مقررات، جانبازان و آزادگانی که در زمان تقاضای بازنشستگی جهت استفاده از قانون بازنشستگی جانبازان و آزادگان شاغل نبوده و مقرریبگیر بیمۀ بیکاری و یا بیمهشدۀ اختیاری و مشاغل آزاد و یا بیمهشدۀ راننده (مثل شما) باشند، این قبیل بیمهشدگان در صورت عدم اشتغال (بیمهشدۀ اجباری) مشمول قانون مذکور برای بازنشستگی نخواهند بود.
25 سال سابقۀ اشتغال در مشاغل سخت و زیانآور دارم و این موضوع در کمیتۀ استانی مورد تأیید قرار گرفته است. کلیۀ شرایط لازم جهت استفاده از این قانون توسط تأمین اجتماعی احراز شده و من منتظر صدور نامۀ اعلام ترک کار توسط کارفرما جهت برقراری مستمری هستم؛ اما شعبۀ تأمین اجتماعی اعلام کرده صدور برگ اعلام ترک کار پس از وصول یا تعیین تکلیف کارفرما بابت چهار درصد بدهی کارفرما بابت شغل سخت و زیانآور من امکانپذیر است. آیا این عمل شعبه طبق مقررات است؟
بله. در بازنشستگی قانون مشاغل سخت و زیانآور در صورت احراز صحت ادعای بیمهشده به لحاظ سابقۀ پرداخت حق بیمه (20 سال متوالی و یا 25 سال متناوب) و سخت و زیانآور بودن شغل، شعب تأمین اجتماعی موظف شدهاند قبل از اعلام ترک کار بیمهشده توسط کارفرما برای صدور حکم بازنشستگی، طبق جزء (4) بند «ب» قانون مذکور هزینههای برقراری مستمری مربوطه را به میزان چهار درصد بهصورت نقدی و یا اقساط 9 ماهه (با اخذ تضامین کافی) ازکارفرما وصول کند.
پیشتر اعلام شد پیمانکارانی که دارای کارگاه ثابت با ماهیت دائمی و دارای پروندۀ مطالباتی در تأمین اجتماعی هستند، اگر در رابطه با قراردادی، واگذارندۀ کار تأیید کند موضوع عملیات پیمان در محل کارگاه ثابت و توسط کارکنان کارگاه که لیست و حق بیمۀ آنها پرداخت میشود، انجام پذیرفته؛ اگر پیمانکار طبق پروندۀ مطالباتی کارگاه ثابت، فاقد بدهی قطعی باشد، سازمان تأمین اجتماعی بدون اعمال ضرایب مربوطه مفاصاحساب قرارداد را صادر میکند. سؤال این است؛ آیا در قراردادهای منعقده با واگذارندۀ کار، اگر پیمانکار جهت اجرای عملیات پیمان کارگاهی غیر از کارگاه ثابت را تأسیس و تجهیز کند، مشمول این قانون میشود؟
خیر. کارگاههایی که بهمنظور اجرای عملیات پیمان تأسیس و تجهیز شدهاند و همچنین محلهای تحویلی واگذارندۀ کار به پیمانکار و محلهایی که به پیمانکار به منظور ساخت تجهیزات و یا قطعات و... صرفاً برای دورۀ زمانی اجرای عملیات بهصورت موقت ایجاد و پس از خاتمه قرارداد برچیده و تعطیل میشوند، حکم کارگاه ثابت تلقی نمیشوند.
قبلاً اعلام شد به استناد قانون الحاق یک تبصره بهعنوان تبصرۀ (2) به مادۀ (3) قانون تأمین اجتماعی؛ برخورداری از مزایای بلندمدت سازمان تأمین اجتماعی از جمله مستمری بازنشستگی، تاریخ تولد مندرج در شناسنامه بدو بیمهشده است و در صورت و اصلاح و تغییرات بعدی تاریخ تولد مورد ملاک قرار نمیگیرد. من در آستانۀ بازنشستگی هستم و در سنوات گذشته، بنا به عللی شناسنامهام باطل شد و طبق تأیید مرجع قضایی شناسنامه جدید دریافت کردهام. حال سؤالم این است آیا ابطال شناسنامه اولی و صدور شناسنامۀ جدید نیز مشمول قانون مذکور است؟
خیر. اگر به موجب آرای صادره از سوی مراجع ذیصلاح قضایی شناسنامۀ فردی ابطال شود، چون اصل سند اولیه به لحاظ ماهوی ضمانت اجرایی و اعتبار قانونی خودرا از دست میدهد و شناسنامۀ ثانویه صادر شود، شناسنامۀ جدید بهعنوان تنها سند سجلی معتبر بوده و قابلیت اجرایی دارد و صرف نظر از تاریخ ابطال شناسنامۀ اولیه در مقایسه با تاریخ تصویب قانون مذکور مورخ 8 آبان 1379 و یا تاریخ اولین بیمهپردازی، جهت ارائۀ تعهدات قانونی سازمان تأمین اجتماعی قابل استناد است.
مدت دو ماه است مزرعۀ پرورش ماهی قزلآلا راهاندازی کردهام و سه نفر کارگر دارم. بنا بر اصرار کارگران، میخواهم آنها را بیمۀ تأمین اجتماعی کنم. جهت ارسال لیست و پرداخت حق بیمه نیازمند اطلاعات هستم.
در کلیۀ کارگاههای مشمول قانون تأمین اجتماعی (مثل پرورش ماهی) اگر کارگران نیز اصرار بر بیمه شدن خود نداشته باشند، طبق مادۀ (39) قانون تأمین اجتماعی کارفرما مکلف است در مهلت مقرر در قانون، نسبت به ارسال صورت مزد و حقوق افراد شاغل در کارگاه و پرداخت حق بیمۀ آنها اقدام کند. بههرحال از اینکه تصمیم دارید به وظیفۀ قانونی خود عمل کنید جای قدردانی دارد. مزارع پرورش ماهی جزء صنوفی است که مهلت ارسال لیست هر ماه تا آخرین روز دو ماه بعدی است و کارفرما تا پنج نفر کارگر از پرداخت 20 درصد حق بیمۀ سهم کارفرما معاف است. به عبارت دیگر؛ نرخ حق بیمه در اینگونه مشاغل 10 درصد است؛ هفت درصد سهم بیمهشده و سه درصد حق بیمۀ بیکاری بهعهدۀ کارفرما، (به شرطی که ارسال لیست و پرداخت حق بیمۀ هر ماه حداکثر تا آخرین روز دو ماه بعدی پرداخت شود).
