شرط و شروط عجیب برای دریافت حق عائلهمندی بازنشستگان؛ جزئیات سه شرط دریافت عائلهمندی بازنشستگان
در پی انتشار اطلاعیههای مرتبط با حقوق و مزایای بازنشستگان، شرایط پرداخت «کمکهزینه عائلهمندی و حق اولاد» به زنان بازنشسته بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس ضوابط و بخشنامههای سازمانهای بیمهگر، زنان بازنشسته تنها در شرایط خاصی مشمول دریافت این مزایا میشوند؛ شرایطی که تفاوتهای قابلتوجهی با دوران اشتغال دارد و در سالهای اخیر موضوع بحثهای کارشناسی و حقوقی بوده است.
مطابق مقررات موجود، نخستین شرط بهرهمندی زنان بازنشسته از کمکهزینه عائلهمندی، وضعیت همسر است. بر این اساس، زن بازنشسته در صورتی میتواند از این کمکهزینه استفاده کند که همسر وی فوت کرده باشد یا در صورت داشتن همسر، شوهر تحت تکفل او محسوب شود.
در حالت دوم، تشخیص ازکارافتادگی کلی شوهر باید به تأیید کمیسیونهای پزشکی موضوع ماده ۹۱ قانون تأمین اجتماعی برسد. این کمیسیونها مرجع رسمی بررسی وضعیت سلامت و توانایی اشتغال بیمهشدگان هستند و نظر آنها مبنای تصمیمگیری در خصوص تعلق مزایا قرار میگیرد.
دومین شرط، مربوط به وضعیت فرزندان زن بازنشسته است. بر اساس ضوابط اعلامشده، در مورد فرزندان پسر، پرداخت کمکهزینه در صورتی انجام میشود که سن آنان کمتر از ۱۸ سال باشد. همچنین اگر فرزند پسر بالای ۱۸ سال داشته اما همچنان به تحصیل اشتغال داشته باشد، یا به علت بیماری و نقص عضو طبق گواهی کمیسیونهای پزشکی قادر به کار نباشد، همچنان مشمول دریافت کمکهزینه خواهد بود. سرگرمی روز نوشت، درباره فرزندان دختر نیز شرط اصلی، نداشتن شوهر و شغل و نیز نداشتن تمکن مالی است؛ به عبارت دیگر، دختران باید تحت تکفل مادر بازنشسته باشند تا کمکهزینه به آنان تعلق گیرد.
سومین و مهمترین شرط در پرداخت این مزایا، تکفل انحصاری فرزندان توسط زن بازنشسته است. به موجب بند ۲ بخشنامه شماره ۹ مستمریها و جزء «ب» بند ۴ بخشنامه شماره ۱۸ مستمریها و نیز دادنامه شماره ۲۴۹ مورخ ۲۱ آبان ۱۳۹۷ هیأت تخصصی کار، بیمه و تأمین اجتماعی، زن بازنشسته باید به تنهایی مسئول تأمین هزینههای زندگی فرزندان خود باشد. به بیان دیگر، در صورتی که منبع دیگری برای تأمین مخارج فرزندان وجود داشته باشد یا سرپرستی مشترک تلقی شود، امکان پرداخت کمکهزینه عائلهمندی منتفی خواهد بود.
کارشناسان حوزه تأمین اجتماعی تأکید میکنند که فلسفه این محدودیتها، حمایت هدفمند از زنان بازنشستهای است که پس از بازنشستگی، عملاً نقش سرپرست خانوار را بر عهده دارند. در این چارچوب، قانونگذار تلاش کرده است منابع حمایتی به افرادی اختصاص یابد که فاقد همسر توانمند یا منبع درآمد دیگر برای اداره خانواده هستند.
در کنار شرایط فوق، تفاوت مهمی میان حق اولاد در زمان اشتغال و دوران بازنشستگی زنان وجود دارد که آگاهی از آن برای بیمهشدگان ضروری است. در دوران اشتغال و تحت شمول قانون کار، حق اولاد به هر دو والد شاغل( چه پدر و چه مادر ) بدون قید و شرط خاصی پرداخت میشود. به عبارت دیگر، صرف داشتن فرزند برای دریافت این مزایا کافی است و وضعیت سرپرستی یا تکفل انحصاری ملاک قرار نمیگیرد. این مزایا بخشی از حقوق و مزایای شغلی محسوب میشود و کارفرما موظف به پرداخت آن است.
اما در دوران بازنشستگی، شرایط تغییر میکند. برای زنان بازنشسته، کمکهزینه اولاد تنها زمانی تعلق میگیرد که مادر به تنهایی متکفل مخارج فرزندان باشد و سایر شروط قانونی نیز برقرار باشد. در واقع، معیار از «داشتن فرزند» به «سرپرستی و تکفل واقعی» تغییر مییابد. همین تفاوت موجب شده است برخی زنان بازنشسته که در زمان اشتغال حق اولاد دریافت میکردند، پس از بازنشستگی از این مزایا محروم شوند.
به گفته فعالان صنفی بازنشستگان، این موضوع در سالهای گذشته موجب طرح درخواستهایی برای اصلاح مقررات شده است. آنان معتقدند شرایط اقتصادی و افزایش هزینههای زندگی، ضرورت بازنگری در ضوابط پرداخت کمکهزینه عائلهمندی به زنان بازنشسته را افزایش داده است. در مقابل، برخی کارشناسان بیمهای بر این باورند که منابع صندوقهای بازنشستگی محدود است و هرگونه توسعه دامنه پرداختها باید همراه با تأمین منابع پایدار باشد.
در هر صورت، بر اساس مقررات جاری، زنان بازنشسته برای دریافت کمکهزینه عائلهمندی باید همزمان سه شرط اصلی را احراز کنند: فقدان یا ازکارافتادگی کلی همسر، داشتن فرزند واجد شرایط تحت تکفل، و تکفل انحصاری هزینههای زندگی فرزندان.سرگرمی روز نوشت، احراز این شرایط معمولاً با ارائه مدارک هویتی، گواهی تحصیل یا ازکارافتادگی فرزندان، و مدارک مربوط به وضعیت همسر انجام میشود و مراجع بیمهگر پس از بررسی، نسبت به برقراری یا رد مزایا اقدام میکنند.
با توجه به اهمیت این مزایا در معیشت زنان سرپرست خانوار، آگاهی از ضوابط قانونی و بخشنامههای مرتبط میتواند به جلوگیری از تضییع حقوق بازنشستگان کمک کند. کارشناسان توصیه میکنند زنان بازنشسته در صورت دارا بودن شرایط، برای بررسی وضعیت خود به واحدهای امور مستمریبگیران سازمان بیمهگر مراجعه کرده و از آخرین مقررات و مدارک موردنیاز مطلع شوند.
