طرح جدید حقوق بازنشستگان در مجلس
دولت بار دیگر تلاش کرده است به مسئله قدیمی پایداری صندوقهای بازنشستگی بپردازد.
مولف
: محسن کریمی
به گزارش سرگرمی روز؛ دولت بار دیگر تلاش کرده است به مسئله قدیمی پایداری صندوقهای بازنشستگی بپردازد؛ مسئلهای که در سالهای اخیر به یکی از چالشهای مالی مهم کشور تبدیل شده است. اما نخستین واکنشها در مجلس نشان میدهد مسیر اصلاحات آسان نخواهد بود.
لایحهای که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری سازمان تأمین اجتماعی تدوین کرده، چند بند اصلاحی برای قانون تأمین اجتماعی دارد. مهمترین بخش آن تغییر در فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان است؛ موضوعی که بهطور مستقیم بر درآمد آینده میلیونها بیمهشده اثر میگذارد.
سرگرمی روز نوشت،با این حال، علی جعفریآذر، نایبرئیس کمیسیون اجتماعی مجلس، میگوید این طرح هنوز در مرحلهای بسیار ابتدایی قرار دارد. به گفته او، کمیسیون اجتماعی تاکنون هیچ مصوبهای درباره این لایحه نداشته و حتی کلیات آن نیز بررسی نشده است. بحثها فعلاً در سطح کارگروههای تخصصی ادامه دارد.
او میگوید جلساتی میان نمایندگان و مسئولان سازمان تأمین اجتماعی برگزار شده، اما توضیحاتی که ارائه شده نتوانسته نگرانی نمایندگان را برطرف کند. به گفته جعفریآذر، اعضای کمیسیون هنوز متقاعد نشدهاند که تغییر در شیوه محاسبه مستمری به نفع جامعه بیمهشده خواهد بود یا دستکم به زیان آنها تمام نمیشود.
سه فرمول برای یک مستمری
در قلب بحث، پیشنهاد دولت برای تغییر نحوه محاسبه حقوق بازنشستگی قرار دارد. در حال حاضر مستمری بسیاری از بیمهشدگان بر اساس میانگین حقوق سالهای پایانی خدمت تعیین میشود؛ مدلی که در برخی موارد امکان افزایش قابل توجه مستمری در سالهای آخر اشتغال را فراهم میکند.
لایحه دولت سه گزینه متفاوت را مطرح کرده است:
محاسبه مستمری بر اساس کل سنوات بیمهپردازی، محاسبه بر مبنای ده سال پایانی خدمت، یا حفظ مدل محدودتر بر اساس پنج سال آخر.
اینکه کدام یک از این گزینهها مبنا قرار گیرد، هنوز مشخص نیست. حتی احتمال دارد مجلس در نهایت فرمول دیگری را پیشنهاد دهد یا اساساً با تغییرات پیشنهادی مخالفت کند و نظام فعلی را حفظ کند.
سازمان تأمین اجتماعی استدلال میکند که اصلاح فرمول میتواند هم به نفع بیمهشدگان باشد و هم فشار مالی بر صندوق را کاهش دهد. بر اساس توضیح مسئولان این سازمان، در صورت اجرای فرمول جدید ضریب تورم نیز در محاسبات لحاظ میشود و به این ترتیب فردی که در طول دوران اشتغال حق بیمه کامل پرداخت کرده، در زمان بازنشستگی مستمری بیشتری نسبت به فرمول قبلی دریافت خواهد کرد.
پیشنهاد دیگر آن است که این تغییرات از سال ۱۴۰۸ اجرا شود و تنها شامل کسانی شود که پس از آن تاریخ بازنشسته میشوند؛ اقدامی که به گفته طراحان لایحه میتواند اثرات انتقالی را کاهش دهد.
اما این توضیحات برای بسیاری از نمایندگان قانعکننده نبوده است. به گفته جعفریآذر، هنوز پاسخ روشنی به برخی پرسشها داده نشده و بررسیهای کارشناسی ادامه خواهد داشت.
چالش اصلی سیاستگذاران ایجاد تعادل میان دو هدف متناقض است: حفاظت از معیشت بیمهشدگان و حفظ توان مالی صندوقها. صندوق تأمین اجتماعی بزرگترین نهاد بیمهای کشور است و هرگونه تغییر در ساختار آن میتواند بر میلیونها کارگر و کارمند اثر بگذارد.
نمایندگان مجلس میگویند اصلاحات نباید به افزایش بار مالی بر بیمهشدگان در دوران اشتغال یا کاهش مزایای بازنشستگی آنها منجر شود. در عین حال، آنها میپذیرند که صندوق نیز برای پرداخت تعهدات خود نیازمند منابع پایدار است.
به گفته جعفریآذر، بررسی این لایحه با «حساسیت و وسواس» انجام خواهد شد، زیرا هر تصمیمی مستقیماً بر زندگی کارگران و کارمندان تأثیر میگذارد.
در نگاه برخی نمایندگان، مسئله فرمول محاسبه مستمری تنها بخشی از یک مشکل بزرگتر است. ایران بیش از بیست صندوق بازنشستگی مختلف دارد؛ ساختاری که به گفته منتقدان، به تفاوتهای گسترده در مزایا و شرایط بازنشستگی منجر شده است.
جعفریآذر میگوید در برخی صندوقها تفاوت دریافتی بازنشستگان بسیار چشمگیر است. ممکن است فردی در یک صندوق چند برابر فردی با شرایط مشابه در صندوق دیگر حقوق بازنشستگی دریافت کند. چنین اختلافاتی، به گفته او، نتیجه ساختار پراکنده و قوانین متفاوت میان صندوقهاست.
از دید برخی کارشناسان، راهحل بلندمدت میتواند حرکت به سمت یکپارچهسازی صندوقهای بازنشستگی باشد. اما چنین اصلاحی نیازمند لایحهای مستقل از سوی دولت است. دولت تلاش کرده بود موضوع تجمیع صندوقها را در قالب بودجه سالانه مطرح کند، اما شورای نگهبان اعلام کرد که احکام دائمی نمیتوانند در قانون بودجه گنجانده شوند.
اصلاحی که هنوز در ابتدای راه است
در حال حاضر لایحه اصلاح قانون تأمین اجتماعی هنوز از مرحله بررسی کارشناسی عبور نکرده است. ممکن است در کارگروههای تخصصی رد شود، یا با تغییرات گسترده به کمیسیون اجتماعی برسد، و در نهایت نیز راهی صحن علنی مجلس شود.
اما یک نکته روشن است: سرگرمی روز نوشت، هر تغییری در نظام بازنشستگی ایران، در کشوری با جمعیت بزرگ بیمهشدگان و صندوقی که ستون اصلی حمایت اجتماعی محسوب میشود، با حساسیت سیاسی و اجتماعی بالایی همراه خواهد بود. اصلاحی که در ظاهر فنی به نظر میرسد، در عمل به یکی از دشوارترین معادلات سیاستگذاری اقتصادی تبدیل شده است.
