پایان عصر اختلال؟ دولت نقشه بازگشت اینترنت جهانی را کلید زد
پس از بیش از دو ماه اختلال و قطع گسترده اینترنت بینالملل در ایران، نشانههایی از عقبنشینی تدریجی محدودیتها پدیدار شده؛ تحولاتی که از نگاه فعالان اقتصاد دیجیتال، میتواند مهمترین چرخش سیاست اینترنتی کشور در سالهای اخیر باشد.
مولف
: همایون بشارت
در حالی که میلیونها کاربر طی ۷۶ روز گذشته با محدودیت شدید دسترسی به سرویسهای جهانی مواجه بودند، امروز جمعه ۲۵ اردیبهشت، مقامهای دولتی از تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور خبر دادند؛ نهادی که به گفته منابع نزدیک به دولت، مأموریت اصلی آن بازگرداندن تدریجی اتصال ایران به اینترنت بینالملل تا میانه خرداد است.
این نخستینبار از زمان آغاز محدودیتهاست که مقامهای ارشد اجرایی، بهصورت علنی از زمانبندی احتمالی برای بازگشت دسترسی عمومی سخن میگویند.
همزمان با انتشار این خبر، کاربران در تهران، مشهد، شیراز و چند شهر دیگر گزارش دادهاند که دسترسی به برخی سرویسهای بینالمللی از جمله موتور جستوجوی گوگل و فروشگاه Google Play بدون نیاز به ابزارهای دور زدن فیلترینگ امکانپذیر شده است؛ رخدادی که بسیاری آن را «آزمایش اولیه بازگشایی» توصیف میکنند.
«فضای تصمیمگیری نسبت به هفتههای قبل تغییر کرده است. جمعبندی در سطوح بالا این است که ادامه انسداد، هزینه اقتصادی و اجتماعی سنگینی ایجاد کرده و باید مسیر بازگشت مدیریتشده اینترنت آغاز شود.»
اقتصاد دیجیتال ایران در این مدت با یکی از دشوارترین دورههای خود روبهرو بوده است. شرکتهای فناوری، استارتاپها، صادرکنندگان خدمات نرمافزاری و هزاران کسبوکار آنلاین عملاً ارتباط خود را با بازار جهانی از دست دادهاند. برخی برآوردهای غیررسمی نشان میدهد زیان روزانه ناشی از اختلال اینترنت، دهها میلیون دلار به اقتصاد دیجیتال کشور آسیب وارد کرده است.
در دانشگاهها نیز دسترسی محدود به پایگاههای علمی و سرویسهای بینالمللی، روند آموزش و پژوهش را مختل کرد؛ موضوعی که طی هفتههای اخیر اعتراض بسیاری از دانشجویان و اساتید را در پی داشت.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، گفت: «پس از دور شدن سایه جنگ، وضعیت اینترنت به تدریج به حالت عادی بازمیگردد و رئیسجمهور پیگیر حقوق مردم در این حوزه هستند.»
وزیر ارتباطات، سید ستار هاشمی نیز تأکید کرد که دولت در تلاش است «در سریعترین زمان ممکن» اینترنت بینالملل را احیا کند؛ اظهاراتی که از سوی بازار فناوری بهعنوان نشانهای از تغییر رویکرد تعبیر شده است.
در متن دستور رئیسجمهور به معاون اول، بر تدوین «نقشه راه تحول حکمرانی فضای مجازی»، بازآرایی ساختارهای تصمیمگیری و ایجاد نظام نظارت راهبردی تأکید شده؛ عباراتی که تحلیلگران آن را نشانه تلاش دولت برای فاصله گرفتن از سیاستهای واکنشی و حرکت بهسوی مدیریت پایدارتر فضای دیجیتال میدانند.
با این حال، هنوز مشخص نیست روند بازگشایی تا چه اندازه گسترده خواهد بود و آیا شبکههای اجتماعی و سرویسهای پرکاربرد جهانی نیز در فهرست رفع محدودیت قرار میگیرند یا خیر.
زندگی است. همین که گوگل و گوگلپلی دوباره باز شدهاند، یعنی شاید دوباره بتوانیم کار کنیم.»
برای بسیاری از ایرانیها، اتصال دوباره به اینترنت جهانی فقط بازگشت چند سرویس آنلاین نیست؛ بلکه نشانهای از پایان دورهای از انزوای دیجیتال است که زندگی روزمره، اقتصاد و ارتباط ایران با جهان را تحت تأثیر قرار داده بود.
