اتصال اینترنت بین الملل در ایران امروز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت / دستور مهم دولت برای زمان وصل شدن نت

 اگر آمارها را باور کنیم، از ابتدای سال ۲۰۲۶ میلادی، کاربران ایرانی جمعاً ۷۰ روز را با قطعی کامل یا اختلال گسترده در اینترنت بین‌الملل سپری کرده‌اند؛ به این معنا که بیش از ۶۰ درصد روزهای ابتدایی امسال با محدودیت جدی در دسترسی به زیرساخت ارتباطی جهانی همراه بوده است. با این حال، در میان این سردرگمی و ابهام، چراغ‌هایی از امید در افق دیده می‌شود که نوید روزهایی روشن‌تر را می‌دهند.

این بحران که از دی‌ماه ۱۴۰۴ به‌دنبال تنش‌های گسترده منطقه‌ای کلید خورد و از اسفندماه با تشدید شرایط شدت گرفت، عملاً اقتصاد دیجیتال کشور را از نفس انداخته است. اما نکته امیدوارکننده اینجاست که مسئولان ارشد قوای مجریه بالاخره پای میز تصمیم‌گیری برای بازگشت اینترنت آزاد نشسته‌اند. در این گزارش، شما را با جزئیات کامل آخرین تحولات، زمان احتمالی اتصال مجدد، و نیز فهرستی از سایت‌هایی که طی ۲۴ ساعت گذشته برای کاربران ایرانی رفع فیلتر شده‌اند، آشنا خواهیم کرد.

پس از ماه‌ها سردرگمی کاربران و ضررهای سنگین اقتصادی، خبر خوش امروز را باید در حرکت جدید دولت جستجو کرد. طبق اعلام منابع موثق، نخستین نشست «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به زودی به ریاست محمدرضا عارف برگزار می‌شود. مأموریت اصلی این ستاد، برنامه‌ریزی برای رفع انسداد اینترنتی حداکثر تا میانه‌های خردادماه است؛ موضوعی که بارقه‌های امید را در دل کسب‌وکارهای دیجیتال و مردم عادی زنده کرده است.

بر اساس ابلاغ رئیس‌جمهور به عارف، چند وظیفه کلیدی برای این ستاد تعریف شده است:

تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی

بازآرایی ساختارهای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری در این حوزه

استقرار نظام نظارت راهبردی و پایش مستمر عملکرد دستگاه‌ها

این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز رسماً اعلام کرده: «سیاست اصلی دولت، گشایش اینترنت بین‌الملل است و در این زمینه برو‌برگردی وجود ندارد». رئیس شورای اطلاع‌رسانی با اشاره به استفاده حدود ۸۰ درصدی کاربران از ابزارهای دورزدن فیلتر، این پرسش اساسی را مطرح کرده که «اگر قرار بوده دسترسی مردم به برخی سایت‌ها محدود شود، این هدف نه‌تنها محقق نشده، بلکه وضعیت را بدتر هم کرده است». این اظهارات را باید یک تغییر رویکرد جدی در بالاترین سطوح اجرایی کشور تلقی کرد.

علاوه بر وعده‌های کلان سیاسی، خبرهای میدانی نیز حاکی از بازگشت تدریجی دسترسی به برخی از مسیرهای ارتباطی است. بر اساس گزارش‌های دیروز و امروز، مهندسان مخابرات در حال بازبینی و رفع اشکال از زیرساخت‌های قطع‌شده هستند. اگرچه هنوز دسترسی عمومی و آزاد به همه پلتفرم‌های جهانی احیا نشده، اما نشانه‌هایی از تلاش برای اتصال مجدد کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و برخی نهادهای خاص دیده می‌شود.

در این میان، الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت، تأکید کرده که دکتر پزشکیان اهل تبدیل اختلاف‌نظرها به تنش و درگیری نیست و ترجیح می‌دهد مسائل را تا حد امکان از مسیر گفت‌وگو و تفاهم حل کند؛ رویکردی که می‌تواند نویدبخش عبور از این بحران طولانی باشد.

طبق رصد میدانی فعالان فناوری و گزارشات منتشرشده، با وجود قطعی گسترده اینترنت، فرآیند رفع فیلتر تدریجی برخی سرویس‌های بین‌المللی همچنان ادامه دارد. هرچند بسته به موقعیت مکانی و اپراتور مخابراتی کاربران، دسترسی‌ها ممکن است متفاوت باشد، اما سرویس‌های زیر طی ۲۴ ساعت گذشته برای بخش قابل توجهی از کاربران ایرانی (به‌ویژه از طریق اینترنت ثابت و ADSL) بدون نیاز به ابزار خاصی قابل دسترس شده‌اند:

۱. موتور جستجوی گوگل (Google.com) – این سرویس که مدتی قبل فرآیند رفع محدودیت از آن آغاز شده بود، طی روزهای اخیر به‌طور پایدارتری در دسترس قرار گرفته است. کاربران تأیید کرده‌اند که جستجوی عادی و دسترسی به نتایج بدون مشکل خاصی انجام می‌شود.

۲. سرویس ایمیل جی‌میل (Gmail.com) – هم‌زمان با گوگل، دسترسی به سرویس ایمیل این شرکت نیز به‌طور نسبی بهبود یافته و بسیاری از کاربران توانسته‌اند بدون نرم‌افزارهای جانبی، ایمیل‌های خود را چک کنند.

۳. سرویس‌های پایه برخی پیام‌رسان‌های بین‌المللی – به‌طور محدود و در بازه‌های زمانی کوتاه، اتصال به برخی پروتکل‌های پایه پیام‌رسان‌های خارجی امکان‌پذیر شده است (تأکید می‌شود که این دسترسی ناپایدار است و وابستگی شدید به موقعیت جغرافیایی و نوع اپراتور دارد).

۴. سایت‌های مرجع علمی و دانشگاهی – دسترسی به پایگاه‌های داده علمی بین‌المللی برای پژوهشگران و دانشجویان به‌طور مقطعی بهبود یافته که خبر خوبی برای جامعه علمی کشور محسوب می‌شود.

در روزهای پرنوسان اقتصاد، کم ریسک ترین گزینه های سرمایه گذاری کدام است؟

زنگ خطر برای سرمایه‌گذاران/ ریزش ناگهانی ارزش صندوق‌ها در آستانه بازگشایی بازار سهام

تذکر فنی: رفع فیلتر سایت‌ها به معنای وصل شدن کامل و پایدار اینترنت بین‌الملل نیست و همچنان بسیاری از پلتفرم‌های جهانی دچار قطعی یا اختلال جدی هستند. همچنین ممکن است این دسترسی‌ها بسته به اپراتور (همراه اول، ایرانسل، مخابرات، شاتل و…) و موقعیت مکانی کاربران (تهران، شهرستان‌ها، مناطق محروم) تفاوت چشمگیری داشته باشد.

بگذارید صادق باشیم؛ خاموشی اینترنت فقط یک اختلال فنی نیست، بلکه یک شوک تمام‌عیار اقتصادی به پیکره کسب‌وکارهای دیجیتال و بنگاه‌های تولیدی است. آمارهای منتشرشده در همین چند روز اخیر حیرت‌انگیز است: بر اساس گزارش تازه انجمن بلاکچین ایران، در حدود ۷۴ روز اختلال و محدودیت ارتباطی، چیزی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم و غیرمستم به اقتصاد دیجیتال کشور وارد شده است؛ رقمی که حتی در محافظه‌کارانه‌ترین برآوردها نیز شوکه‌کننده به نظر می‌رسد.

اما این فقط یک روی سکه است. تحلیلگران بین‌المللی تخمین می‌زنند که خسارت روزانه قطعی اینترنت در ایران بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار مستقیم و با احتساب اثرات غیرمستقیم (مانند کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران، مهاجرت نیروی کار متخصص، و توقف پروژه‌های توسعه‌ای) تا ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار در روز می‌رسد. یک مقام اتاق بازرگانی ایران این خسارت‌ها را چنین توصیف کرده است: «هر دقیقه قطعی اینترنت حدود ۱.۵ میلیون دلار خسارت مستقیم به اقتصاد وارد می‌کند». به عبارت دیگر، خاموشی‌های این روزها عملاً لطمه‌ای سنگین‌تر از بسیاری از بلایای طبیعی به زیرساخت‌های اقتصادی کشور وارد کرده است.

از سوی دیگر، اقتصاد جهانی نیز از این قضیه بی‌نصیب نمانده است. ایران با جمعیتی حدود ۹۰ میلیون نفر، بازاری بسیار بزرگ برای شرکت‌های فناوری اطلاعات، نرم‌افزارهای ابری، تجارت الکترونیک و ارائه‌دهندگان خدمات دیجیتال محسوب می‌شود. قطعی طولانی‌مدت، زنجیره تامین دیجیتال در منطقه را مختل کرده و شرکت‌های بین‌المللی را ناچار به تغییر برنامه‌های سرمایه‌گذاری خود کرده است. تحلیل‌گران بر این باورند که حتی پس از وصل شدن مجدد اینترنت، جبران این افت اقتصادی ماه‌ها زمان خواهد برد و بخش قابل توجهی از خسارت‌ها اساساً غیرقابل بازیابی هستند.

یکی از جنجالی‌ترین موضوعات هفته‌های اخیر، ماجرای «اینترنت پرو» یا همان اینترنت طبقاتی بوده است. طرحی که در شرایط جنگی برای حفظ ارتباطات کسب‌وکارها کلید خورد، اما به‌تدریج به ابزاری برای نابرابری دیجیتال تبدیل شد. وزیر ارتباطات و دادستان کل کشور رسماً از تخلفات گسترده در توزیع اینترنت پرو پرده برداشته و اعلام کرده‌اند که جزئیات این پرونده تخلفات طی روزهای آینده رسانه‌ای خواهد شد.

رئیس‌جمهور نیز با انتشار توییت‌های پیدرپی و صحبت‌های مستمر، از این تبعیض آشکار اعلام برائت کرده و اعلام داشته که «از همه ظرفیت‌های قانونی دولت استفاده می‌کند تا رویکردی عادلانه برای تمام ایرانیان در زمینه استفاده از اینترنت بین‌الملل فراهم سازد». معاون علمی رئیس‌جمهور نیز پیشتر تأکید کرده بود که «اینترنت طبقاتی با دیدگاه رئیس‌جمهور در تضاد بوده و این تصمیم موقتی است».

با وجود تمام تلخی‌ها و دشواری‌های این روزها، باید به آینده امیدوار بود. اکنون اراده جدی در بالاترین سطوح حاکمیت برای بازگرداندن اینترنت بین‌الملل به حالت عادی شکل گرفته است. سخنگوی دولت اعلام کرده که «پس از دور شدن سایه جنگ از کشور، وضعیت به حالت عادی بازمی‌گردد» و «اینترنت پرو برای کسب‌وکارهاست و وضعیت فعلی هم موقتی است». رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز خبر داده که انتصاب عارف به عنوان مسئول شورای راهبردی و سیاستگذاری اینترنت، نوید آن را می‌دهد که این موضوع به‌صورت قطعی طی هفته‌های آینده به نتیجه برسد.

پاسخ به سوال اصلی: اینترنت بین‌الملل کی وصل می‌شود؟

خوب، حالا به اصل ماجرا می‌رسیم؛ سوالی که این روزها ذهن تکتک ما را مشغول کرده: اینترنت بین‌الملل کی وصل می‌شود؟ بر اساس آخرین وعده‌های رسمی و گزارش‌های غیررسمی قابل استناد:

۱. خوش‌بینانه‌ترین سناریو (با استناد به اظهارات مسئولان دولتی): حداکثر تا اواسط خردادماه ۱۴۰۵ (یعنی حداکثر ظرف ۲ تا ۳ هفته آینده) .

۲. سناریوی واقع‌بینانه (با توجه به پیچیدگی‌های زیرساختی): عملیات بازسازی و بازگشایی به‌صورت پله‌ای و گام‌به‌گام از همین حالا آغاز شده و بخش قابل توجهی از کاربران ظرف یک ماه آینده به مرور به اینترنت بین‌الملل متصل خواهند شد.

۳. سناریوی حداکثری (با احتساب موانع امنیتی و فنی): حتی اگر روند با کندی پیش برود، اما اراده سیاسی موجود و فشارهای اقتصادی بی‌سابقه، عملاً پنجره بازگشت به وضعیت عادی را نهایتاً تا پایان خرداد خواهد گشود.

بنابراین اگر بخواهیم صریح بگوییم: از همین حالا و با تشکیل جلسات ستاد ویژه، باید منتظر اخبار خوب اتصال تدریجی اینترنت باشیم. شاید دیگر کمتر از ۲۰ روز تا یک تحول اساسی فاصله داشته باشیم.

قطع اینترنت در ایران سابقه دارد؛ از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ که حدود ۱۸ روز به طول انجامید تا اختلالات بعد از آن. اما آنچه این بار ماجرا را متفاوت کرده، سه عامل کلیدی است:

طولانی بودن بی‌سابقه مدت قطعی: برای نخستین‌بار در تاریخ اینترنت کشور، شاهد نزدیک به ۸۰ روز قطعی یا اختلال شدید و بی‌سابقه در ارتباطات بین‌المللی هستیم.

نابرابری طبقاتی: وجود اینترنت پرو برای گروه‌های خاص و محرومیت عموم مردم، باعث ایجاد حساسیت عمومی و اعتراضات گسترده در فضای مجازی و حتی میان چهره‌های سرشناس شده است.

فشار اقتصادی مضاعف: با وجود تحریم‌های بین‌المللی، تحمیل خسارت روزانه ده‌ها میلیون دلاری به اقتصاد کشور، مسئولان را به این نتیجه رسانده که «ادامه این وضعیت به هیچ‌کس خدمت نمی‌کند».

اگر بخواهیم با زبان اعداد صحبت کنیم، تصویر غم‌انگیزتر هم می‌شود. بر اساس داده‌های مراجع پایش اینترنت، از زمان شروع قطعی گسترده از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) تا امروز (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) که وارد هفتاد و نهمین روز متوالی قطعی شده‌ایم، مجموع ساعاتی که کاربران ایرانی از اینترنت بین‌الملل محروم بوده‌اند به بیش از ۱۸۰۰ ساعت رسیده است. این یعنی از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا امروز، تقریباً دوسوم روزها را در خاموشی دیجیتال به سر برده‌ایم.

نت‌بلاکس، سامانه بین‌المللی پایش اینترنت، این وضعیت را «بی‌سابقه در میان جوامع مرتبط با اینترنت» توصیف کرده است. نکته مهمتر اینکه تاب‌آوری اعلام‌شده از سوی وزیر ارتباطات پیشین حداکثر ۲۰ روز بود، درحالی‌که اکنون چندین برابر این رقم گذشته و فشار بی‌سابقه‌ای را بر اقتصاد دیجیتال وارد کرده است.

ما شاهد روشن‌ترین نشانه‌های بازگشت به روزهای عادی هستیم. از تشکیل ستاد ویژه با ریاست عارف و مأموریت صریح «رفع انسداد حداکثر تا اواسط خرداد» گرفته تا عذرخواهی و اعلام برائت مقامات ارشد از اینترنت طبقاتی، همه و همه نوید آن را می‌دهند که دوران تاریک قطعی اینترنت در حال به پایان رسیدن است.

هرچند هنوز راه باقی‌مانده و مشکلات فنی و امنیتی بسیاری باید حل شود، اما نبض امید در جامعه فناوری اطلاعات به شدت تندتر زده است. کسب‌وکارهای دیجیتالی کم‌کم چراغ‌های خود را برای احیاء روشن می‌کنند و کاربران عادی نیز با آرامش بیشتری به انتظار نشسته‌اند.

توصیه ما به شما کاربران عزیز: صبور باشید و اخبار را تنها از منابع رسمی و معتبر دنبال کنید. فعلاً از هرگونه اقدامی که به امنیت شما در فضای مجازی آسیب بزند، جداً پرهیز کنید. به زودی و با رایزنی‌های انجام‌شده، شاهد شکسته شدن قفل محدودیت‌ها و اتصال مجدد ایران به دهکده جهانی خواهیم بود.

نظر شما چیست؟ آیا تاکنون نشانه‌هایی از بهبود دسترسی به اینترنت در محل زندگی خود دیده‌اید؟ تجربیات و دیدگاه‌های خود را در بخش نظرات با ما و سایر کاربران به اشتراک بگذارید.