وقتی بدن ویتامین D کم دارد چه اتفاقی میافتد؟
کمبود ویتامین D معمولاً بیسروصدا آغاز میشود، اما پیامدهای آن میتواند کل بدن را درگیر کند.
مولف
: آیلار رحمانی
پزشکان هشدار میدهند که پس از ۵۰ سالگی، کاهش طبیعی توان بدن در تولید ویتامین D این کمبود را به یک مسئله جدی سلامت تبدیل میکند؛ مسئلهای که فقط به استخوانها محدود نمیشود و میتواند ایمنی، عضلات، قلب، مغز و حتی خلقوخو را تحت تأثیر قرار دهد.
ویتامینها برخلاف تصور عمومی، تنها مکملهای دارویی نیستند؛ بلکه نقش حیاتی در تنظیم عملکردهای اصلی بدن دارند. در میان آنها، ویتامین D که به «ویتامین آفتاب» معروف است، یکی از حیاتیترین و در عین حال نادیدهگرفتهشدهترین ریزمغذیهاست.
ویتامین D دقیقاً چیست و چرا اهمیت دارد؟
ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که به دو شکل اصلی وجود دارد:
ویتامین D2 (ارگوکلسیفرول): با منشأ گیاهی
ویتامین D3 (کولهکلسیفرول): که در اثر تابش اشعه فرابنفش خورشید در پوست ساخته میشود و در منابع حیوانی نیز وجود دارد
پس از ورود به بدن، این ویتامین به شکل فعال تبدیل شده و نقش تنظیمکننده در موارد زیر دارد:
سلامت استخوان و عضلات
تقویت سیستم ایمنی
عملکرد قلب و مغز
بازسازی سلولی و سلامت پوست
به همین دلیل، در بسیاری از منابع علمی آمده است که ویتامین D بیشتر شبیه یک هورمون عمل میکند تا یک ویتامین ساده.
۱. تضعیف سیستم ایمنی
سرگرمی روز نوشت،افراد دارای سطح پایین ویتامین D بیشتر دچار عفونتها، سرماخوردگیهای مکرر و بیماریهای تنفسی میشوند. مطالعات نشان دادهاند که سطح مناسب این ویتامین با شدت کمتر بیماریها مرتبط است.
۲. خستگی مداوم و بیدلیل
یکی از شایعترین نشانهها، خستگی مزمن حتی پس از خواب کافی است. کمبود ویتامین D متابولیسم سلولی را مختل کرده و سطح انرژی را کاهش میدهد.
۳. درد استخوان و عضلات
بدون ویتامین D کافی، جذب کلسیم کاهش مییابد. در بزرگسالان این موضوع میتواند منجر به استئوپنی و پوکی استخوان شود.
۴. نوسانات خلقی و افسردگی
ویتامین D در تنظیم سروتونین نقش دارد. کمبود آن با افسردگی، اضطراب و کاهش انگیزه ارتباط مستقیم دارد.
۵. ریزش مو
اختلال در چرخه رشد مو، بهویژه در زنان، یکی از پیامدهای شایع کمبود این ویتامین است.
۶. افزایش خطر بیماریهای مزمن
شواهد علمی ارتباط کمبود ویتامین D با بیماریهای قلبی، دیابت نوع ۲ و برخی بیماریهای خودایمنی را تأیید کردهاند.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
افراد بالای ۵۰ سال
کسانی که کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند
افراد دارای اضافه وزن
مبتلایان به بیماریهای گوارشی، کلیوی یا کبدی
افراد با پوست تیرهتر
منابع غذایی ویتامین D
اگرچه نور خورشید منبع اصلی است، اما برخی مواد غذایی نیز میتوانند به تأمین این ویتامین کمک کنند:
ماهیهای چرب مانند سالمون، ساردین و تن
زرده تخممرغ
روغن جگر ماهی
قارچها (بهویژه شیتاکه و صدفی)
لبنیات و غلات غنیشده
چرا نور خورشید همیشه کافی نیست؟
در ماههای سرد سال، شدت اشعه UV کاهش مییابد
استفاده از ضدآفتاب سنتز ویتامین D را کم میکند
با افزایش سن، پوست ویتامین D کمتری تولید میکند
عوامل ژنتیکی نیز میتوانند مانع تولید کافی شوند
چه زمانی مصرف مکمل لازم است؟
اگر سطح ویتامین D در آزمایش خون کمتر از ۳۰ نانوگرم در میلیلیتر باشد، پزشک ممکن است مصرف قطره، کپسول یا اسپری زیرزبانی را توصیه کند.
هشدار متخصصان این است که مصرف خودسرانه دوزهای بالا میتواند به کلیه و قلب آسیب بزند.
چگونه کمبود را تشخیص دهیم؟
تنها راه مطمئن، آزمایش خون است. پزشکان تأکید میکنند که بررسی منظم سطح ویتامین D، بهویژه بعد از ۵۰ سالگی، نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات جدی سلامت دارد.
کمبود ویتامین D یک مشکل خاموش اما پرخطر است؛ مشکلی که اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند کیفیت زندگی را بهطور جدی کاهش دهد. توجه به علائم بدن، تغذیه مناسب و بررسی منظم میتواند از بسیاری از عوارض پیشگیری کند.
