انواع بیماریهای ناخن و راه درمان آن
ناخنها تنها بخشی از زیبایی ظاهری دست و پا نیستند؛ در پزشکی به آنها یک «شاخص بالینی» ارزشمند گفته میشود.
مولف
: آیلار رحمانی
ناخنها تنها بخشی از زیبایی ظاهری دست و پا نیستند؛ در پزشکی به آنها یک «شاخص بالینی» ارزشمند گفته میشود، زیرا تغییراتشان میتواند اطلاعاتی درباره وضعیت عمومی بدن ارائه کند. بسیاری از اختلالاتی که در نگاه اول صرفاً یک مشکل سطحی به نظر میرسند، در واقع بازتابی از بیماریهای داخلی، عفونتها یا اختلالات متابولیک هستند.
تغییر رنگ، شکنندگی، ضخیم شدن، جدا شدن از بستر، ایجاد خطوط و لکهها یا التهاب اطراف ناخن از نشانههایی هستند که نباید ساده تلقی شوند. گاهی این تغییرات ناشی از ضربه، تماس با مواد شیمیایی یا کمبودهای تغذیهای است، اما در مواردی نیز میتواند به بیماریهایی مانند کمخونی، مشکلات تیروئید، بیماریهای قلبی ـ ریوی، پسوریازیس یا حتی سرطانهای زیر ناخنی مرتبط باشد.
ناخنها چه اطلاعاتی درباره سلامت بدن میدهند؟
پزشکان پوست معتقدند ناخنها بازتابی از شرایط فیزیولوژیک بدن هستند. تغییر در رنگ، ضخامت یا استحکام آنها ممکن است نخستین نشانه یک بیماری باشد. برای نمونه، رنگپریدگی ناخنها میتواند به کمبود آهن یا کاهش جریان خون اشاره کند، در حالی که کبودی ناخنها گاهی نشانه کمبود اکسیژن و اختلالات قلبی یا ریوی است.
البته همه تغییرات خطرناک نیستند. لکههای سفید کوچک معمولاً در اثر ضربههای خفیف ایجاد میشوند و خطوط عمودی اغلب با افزایش سن ارتباط دارند. حتی استرس، استفاده مکرر از لاک و مواد شوینده یا کمبود خفیف ویتامینها نیز میتواند ظاهر ناخن را موقتاً تغییر دهد و با رشد طبیعی ناخن برطرف شود.
اما اگر تغییرات ناگهانی باشند، چند ناخن را همزمان درگیر کنند، یا با درد، تورم و تغییر رنگهای غیرمعمول همراه شوند، باید جدی گرفته شوند. بهویژه خطوط تیره در حال گسترش، ضخیم شدن شدید یا التهاب اطراف ناخن از علائم هشداردهنده محسوب میشوند.
ویژگیهای ناخن سالم
برای تشخیص بیماریها ابتدا باید بدانیم ناخن طبیعی چگونه است. ناخن سالم معمولاً شفاف و صورتی کمرنگ است و سطحی صاف و یکنواخت دارد. در پایه ناخن اغلب هلال سفیدرنگی دیده میشود که وجود یا عدم وجود آن در افراد متفاوت است و لزوماً نشانه بیماری نیست.
سرعت رشد ناخنها نیز معیار مهمی است: ناخن دست ماهانه حدود ۳ میلیمتر و ناخن پا حدود ۱ میلیمتر رشد میکند. کاهش شدید رشد میتواند به آسیب ریشه ناخن یا کمبودهای تغذیهای مربوط باشد.
کوتیکول یا پوست نازک اطراف ناخن نقش حفاظتی دارد و مانع ورود میکروبها میشود. آسیب رساندن به آن، مثل بریدن خشن یا کندن، احتمال عفونتهای دردناک را افزایش میدهد.
تشخیص سریع بیماریها از روی ظاهر ناخن
۱. تغییر رنگ
زرد شدن: معمولاً ناشی از عفونت قارچی است، اما در پسوریازیس یا برخی داروها نیز دیده میشود.
سفید شدن: میتواند با بیماریهای کبدی، قلبی یا دیابت مرتبط باشد.
پریدگی شدید رنگ: احتمال کمخونی یا سوءتغذیه را مطرح میکند.
آبی یا بنفش شدن: نشانه کاهش اکسیژن خون و نیازمند بررسی فوری است.
سبز تیره: اغلب عفونت باکتریایی در محیط مرطوب.
رگه قهوهای یا سیاه: ممکن است از خونمردگی ساده تا ملانوم زیر ناخنی متغیر باشد.
۲. تغییر سطح ناخن
حفرههای ریز (پیتینگ): اغلب در پسوریازیس یا برخی بیماریهای خودایمنی دیده میشود.
خطوط عرضی عمیق: نشانه توقف رشد ناخن در زمان بیماری شدید یا تب بالا.
لایهلایه شدن: بیشتر ناشی از خشکی و تماس مکرر با مواد شوینده است.
۳. تغییر شکل
ناخن چماقی: میتواند با بیماریهای مزمن ریوی یا قلبی همراه باشد.
ناخن قاشقی: معمولاً در کمخونی فقر آهن مشاهده میشود.
پیچخوردگی یا رشد غیرعادی: اغلب نتیجه ضربه یا عفونت است.
۴. تغییر ضخامت
ضخیم شدن ناخن معمولاً در عفونت قارچی یا فشار مزمن دیده میشود، در حالی که شکنندگی بیش از حد اغلب به خشکی، مشکلات تیروئید یا کمبود مواد مغذی مربوط است.
جدا شدن ناخن از بستر
جدا شدن تدریجی ناخن (اونیکولیز) ممکن است به دلیل ضربه، قارچ یا بیماریهای پوستی رخ دهد. افتادن ناخن پس از ضربه معمولاً موقتی است، اما اگر همراه تغییر رنگ یا درد شدید باشد باید بررسی شود.
علائم اطراف ناخن
قرمزی، تورم و درد اطراف ناخن معمولاً نشانه عفونت (پارونیشیا) است. وجود چرک یا بوی بد نشاندهنده عفونت فعال است و نیاز به درمان پزشکی دارد.
انواع بیماریهای شایع ناخن
عفونتها
قارچ ناخن: شایعترین علت ضخیم شدن و زردی ناخن، بیشتر در پا.
عفونت باکتریایی: ایجاد رنگ سبز و گاهی ترشح.
زگیل اطراف ناخن: ناشی از ویروس و باعث تغییر شکل ناخن میشود.
بیماریهای التهابی و خودایمنی
پسوریازیس ناخن: ایجاد حفره، ضخیم شدن و جدا شدن ناخن.
اگزما و درماتیت تماسی: شکنندگی و التهاب پوست اطراف ناخن.
لیکن پلان: نازک شدن و تخریب تدریجی ناخن.
لوپوس: تغییرات پوستی اطراف ناخن همراه با علائم عمومی.
آسیبها و عادتها
جویدن ناخن، مانیکور خشن، کفش تنگ یا ضربههای مکرر میتوانند موجب بدشکلی، کبودی و عفونت شوند.
اختلالات رشد
ناخن فرو رفته در گوشت
ناخن بسیار ضخیم و خمیده
رشد غیرطبیعی در سالمندان یا افراد با محدودیت حرکتی
تومورها
ملانوم زیر ناخنی: رگه تیره رو به گسترش؛ مهمترین علامت هشدار.
تومور گلوموس: درد شدید ضرباندار زیر ناخن.
کیستهای زیر ناخن: برجستگی و ایجاد شیار طولی.
روشهای تشخیص پزشکی
پزشک پوست معمولاً با معاینه بالینی شروع میکند. در صورت نیاز آزمایش قارچ، کشت میکروبی، نمونهبرداری یا حتی تصویربرداری انجام میشود. هدف، افتراق بیماریهای شبیه به هم مانند قارچ و پسوریازیس است، زیرا درمان آنها کاملاً متفاوت است.
درمان بیماریهای ناخن
درمان وابسته به علت است:
عفونت قارچی: داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی
عفونت باکتریایی: آنتیبیوتیک و مراقبت از زخم
کمبودهای تغذیهای: اصلاح رژیم غذایی و مکملها
بیماریهای پوستی: داروهای ضدالتهاب یا ایمنیتنظیم
مشکلات مکانیکی: اصلاح کفش و روش کوتاه کردن ناخن
خوددرمانی، بهویژه مصرف بیرویه داروهای ضدقارچ، یکی از اشتباهات رایج است و گاهی تشخیص را به تأخیر میاندازد.
مراقبت و پیشگیری
کوتاه کردن صحیح ناخن
خشک نگه داشتن پاها
پرهیز از کفش تنگ
استفاده از دستکش هنگام تماس با مواد شوینده
عدم کندن کوتیکول
رعایت بهداشت ابزار مانیکور
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
اگر رگه تیره در حال بزرگ شدن مشاهده کردید، ناخن ناگهان تغییر شکل داد، درد شدید ایجاد شد یا چرک و خونریزی وجود داشت، مراجعه سریع به متخصص پوست ضروری است. برخی از این علائم میتوانند نشانه بیماریهای جدی حتی سرطان باشند.
در مجموع، ناخنها یکی از سادهترین راههای مشاهده وضعیت سلامت بدن هستند. توجه به تغییرات ظاهری آنها، تشخیص زودهنگام بسیاری از بیماریها را ممکن میکند و از عوارض جدی جلوگیری خواهد کرد. بیتوجهی به این علائم کوچک گاهی هزینه بزرگی برای سلامت به همراه دارد، در حالی که با مراقبت و مراجعه بهموقع میتوان بیشتر مشکلات ناخن را بهخوبی درمان کرد.
