هشدار مرگبار پزشکان؛ این غذاها فشار چشم را بالا می برند
فشار داخل چشم یا «فشار زجاجیه» به میزان فشاری گفته میشود که مایع شفاف درون کره چشم (زلالیه) بر ساختارهای داخلی چشم وارد میکند.
مولف
: آیلار رحمانی
این فشار باید در یک محدوده مشخص باقی بماند تا عصب بینایی سالم بماند. زمانی که تعادل تولید و خروج این مایع به هم بخورد، فشار چشم بالا میرود و در صورت تداوم میتواند زمینهساز بیماری گلوکوم یا همان آبسیاه شود؛ بیماریای که بهصورت تدریجی میدان دید را محدود کرده و در مراحل پیشرفته حتی منجر به نابینایی میشود.
بسیاری تصور میکنند فشار چشم فقط یک مشکل ژنتیکی یا وابسته به افزایش سن است، اما واقعیت این است که سبک زندگی، بهویژه رژیم غذایی، نقش مهمی در تنظیم آن دارد. همانگونه که غذاها بر فشار خون، عملکرد عروق و میزان آب بدن اثر میگذارند، میتوانند بر فشار داخل چشم نیز تأثیر بگذارند. بنابراین شناخت مواد غذایی نامناسب میتواند به پیشگیری یا کنترل این مشکل کمک کند.
ارتباط رژیم غذایی با فشار چشم
مایع داخل چشم بهطور مداوم تولید و از طریق مسیرهای مشخصی تخلیه میشود. هر عاملی که تعادل مایعات بدن، گردش خون یا سلامت عروق را مختل کند، میتواند روی این چرخه اثر بگذارد. مصرف بیش از حد نمک، قند یا چربیهای ناسالم باعث احتباس آب، افزایش فشار خون و التهاب عمومی بدن میشود. این وضعیت خروج طبیعی مایع زلالیه را دشوار کرده و فشار چشم را بالا میبرد.
در مقابل، رژیم غذایی متعادل شامل سبزیجات، میوهها، چربیهای مفید و منابع امگا۳ به سلامت عروق و عملکرد صحیح عصب بینایی کمک میکند. به همین دلیل متخصصان تأکید میکنند تغذیه تنها برای سلامت قلب مهم نیست، بلکه برای محافظت از بینایی نیز اهمیت دارد.
۱. خوراکیهای بسیار شیرین
مصرف زیاد قند یکی از مهمترین عوامل غیرمستقیم افزایش فشار چشم است. خوراکیهای شیرین سبب بالا رفتن قند خون، افزایش وزن و در نهایت افزایش احتمال ابتلا به دیابت میشوند. دیابت یکی از بیماریهایی است که ارتباط نزدیکی با گلوکوم دارد، زیرا به عروق ظریف چشم آسیب میزند.
مواد غذایی زیر در این گروه قرار میگیرند:
انواع شیرینی و آبنبات
کیک و دسرهای قندی
بستنی و شربتها
نوشابهها و نوشیدنیهای شیرین
قند افزوده در غذاهای صنعتی
افزایش مکرر قند خون میتواند تعادل مایعات بدن و عملکرد عروق را بر هم بزند و در نتیجه احتمال افزایش فشار چشم را بیشتر کند.
۲. کربوهیدراتهای تصفیهشده
کربوهیدراتهای فرآوریشده فاقد فیبر و مواد مغذی هستند و بهسرعت به قند تبدیل میشوند. مصرف زیاد آنها علاوه بر چاقی، خطر ابتلا به سندرم متابولیک را بالا میبرد؛ مجموعهای از اختلالات شامل فشار خون بالا، مقاومت به انسولین و اختلال چربی خون که با مشکلات چشمی نیز ارتباط دارد.
نمونههای رایج این مواد عبارتاند از:
نان سفید
برنج سفید
ماکارونی بدون سبوس
غلات صبحانه صنعتی
چیپس، بیسکویت و تنقلات بستهبندی
کاهش مصرف این خوراکیها میتواند در بهبود سلامت عمومی بدن و حتی وضعیت چشمها مؤثر باشد.
۳. غذاهای چرب و سرخکرده
چربیهای ترانس و اشباع به عروق آسیب میزنند و فشار خون را بالا میبرند. هنگامی که گردش خون دچار اختلال شود، تغذیه عصب بینایی نیز مختل میگردد و خطر افزایش فشار چشم بالا میرود.
از مهمترین منابع این چربیها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
فستفودها
غذاهای سرخشده با روغن نامناسب
کیکها و بیسکویتهای صنعتی
غذاهای آماده و نیمهآماده
مصرف مکرر این غذاها علاوه بر مشکلات قلبی، به سلامت چشم نیز لطمه میزند.
۴. لبنیات پرچرب
کره، پنیرهای چرب و شیر پرچرب مقدار زیادی چربی اشباع دارند. این چربیها میتوانند التهاب بدن را افزایش دهند و عملکرد عروق را مختل کنند. چون جریان خون سالم برای عملکرد عصب بینایی ضروری است، اختلال در آن ممکن است علائم گلوکوم را تشدید کند. بنابراین برای افراد مستعد، استفاده از لبنیات کمچرب انتخاب مناسبتری است.
۵. غذاهای پرنمک
نمک زیاد باعث نگهداری آب در بدن میشود. افزایش حجم مایعات بدن فشار خون را بالا میبرد و همین موضوع میتواند فشار داخل چشم را افزایش دهد. غذاهای زیر بیشترین مقدار نمک را دارند:
کنسروها
سسها
چیپس و تنقلات شور
غذاهای آماده و فستفود
رعایت رژیم کمنمک معمولاً در کنار درمان دارویی برای بیماران مبتلا به فشار چشم توصیه میشود.
نوشیدنیهای مضر برای فشار چشم
فقط غذاها نیستند که اثر میگذارند؛ برخی نوشیدنیها نیز میتوانند فشار داخل چشم را افزایش دهند.
قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار
کافئین میتواند بهطور موقت فشار داخل چشم را بالا ببرد، بهویژه در افرادی که گلوکوم دارند. مصرف زیاد قهوه در فاصله زمانی کوتاه اثر بیشتری ایجاد میکند.
نوشابهها و نوشیدنیهای انرژیزا
این نوشیدنیها ترکیبی از قند بالا، کافئین و مواد محرک دارند. آنها باعث افزایش ناگهانی قند خون و فشار خون شده و به شکل غیرمستقیم فشار چشم را تشدید میکنند.
مصرف زیاد چای سبز
چای سبز در مقدار متعادل مفید است، اما مصرف بیش از حد آن بهدلیل کافئین میتواند برای بیماران مبتلا به فشار چشم مشکلساز شود.
نوشیدنیهای الکلی
الکل تعادل آب بدن را به هم میزند و در مصرف طولانیمدت ممکن است به افزایش فشار چشم منجر شود.
چه افرادی باید بیشتر مراقب باشند؟
افراد زیر بیشتر در معرض آسیب هستند:
کسانی که سابقه خانوادگی گلوکوم دارند
مبتلایان به دیابت یا فشار خون
افراد دارای اضافه وزن
کسانی که قبلاً فشار چشم بالا داشتهاند
این افراد باید رژیم غذایی خود را با دقت بیشتری تنظیم کنند.
چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟
اگر علائمی مانند درد چشم، تاری دید، سردرد، دیدن هاله نور یا کاهش میدان دید دارید، تنها تغییر رژیم غذایی کافی نیست و باید معاینه تخصصی انجام شود. فشار چشم بالا بدون درمان ممکن است بهتدریج به عصب بینایی آسیب دائمی بزند.
جمعبندی
آنچه میخوریم و مینوشیم میتواند مستقیماً بر سلامت بینایی اثر بگذارد. مصرف زیاد غذاهای شور، شیرین، سرخشده، کربوهیدراتهای تصفیهشده و نوشیدنیهای کافئیندار یا صنعتی با برهم زدن تعادل مایعات بدن، افزایش التهاب و فشار خون، زمینه افزایش فشار داخل چشم را فراهم میکند. در مقابل، رعایت رژیم متعادل و سالم در کنار معاینه منظم چشمپزشکی میتواند از بروز عوارض جدی مانند گلوکوم پیشگیری کند. تغذیه سالم درمان قطعی فشار چشم نیست، اما یکی از مهمترین ابزارهای کمکی برای کنترل و محافظت از بینایی محسوب میشود.
