علت های تپش قلب در زنان؛ بررسی علائم و راه تشخیص
افزایش ناگهانی ضربان قلب یا همان «تپش قلب» یکی از شکایتهای شایع در میان زنان است؛ علامتی که گاهی بیخطر و گذرا تلقی میشود اما در برخی موارد میتواند نشانهای هشداردهنده از یک مشکل جسمی یا حتی بیماری قلبی باشد.
مولف
: آیلار رحمانی
متخصصان قلب و عروق میگویند برخلاف تصور عمومی، همه تپشهای قلب به معنای بیماری قلبی نیست و طیف وسیعی از عوامل هورمونی، متابولیک و عصبی در بروز آن نقش دارند.
در این گزارش به بررسی مهمترین علل تپش قلب در زنان، نحوه تشخیص و زمان مراجعه به پزشک پرداختهایم.
ضربان طبیعی قلب چه مقدار است؟
پزشکان برای تشخیص تپش قلب ابتدا محدوده طبیعی ضربان را در نظر میگیرند. ضربان قلب در حالت استراحت برای اغلب بزرگسالان بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه تعریف میشود. حالت استراحت یعنی فرد بیدار است اما فعالیت بدنی ندارد.
در افراد ورزشکار این عدد میتواند کمتر و حتی در محدوده ۴۰ تا ۵۰ ضربه در دقیقه باشد که طبیعی تلقی میشود. کودکان و نوزادان به طور طبیعی ضربان بالاتری نسبت به بزرگسالان دارند.
بررسیهای پزشکی نشان میدهد میانگین ضربان قلب زنان اندکی بیشتر از مردان است؛ موضوعی که پزشکان آن را به کوچکتر بودن اندازه قلب زنان نسبت میدهند. بنابراین بسیاری از زنان ضربان قلب خود را واضحتر احساس میکنند.
تپش قلب به چه معناست؟
تپش قلب زمانی مطرح میشود که فرد ضربان قلب خود را به صورت غیرعادی حس کند؛ حالتی که بیماران آن را به شکل «کوبیدن»، «لرزش»، «پرش» یا «تند شدن ناگهانی» توصیف میکنند. این احساس میتواند در قفسه سینه، گردن یا حتی گلو تجربه شود.
مهم این است که احساس تپش الزاماً به معنای وجود آریتمی یا اختلال ریتم قلب نیست. گاهی ریتم قلب کاملاً طبیعی است اما سیستم عصبی نسبت به ضربان حساستر شده و فرد آن را بیشتر درک میکند.
مهمترین علل تپش قلب در زنان
۱. تغییرات هورمونی
پزشکان تغییرات هورمونی را شایعترین علت تپش قلب در زنان میدانند. هورمونهای استروژن و پروژسترون مستقیماً بر سیستم الکتریکی قلب اثر میگذارند. این هورمونها حساسیت «گره سینوسی» ـ ضربانساز طبیعی قلب ـ را افزایش میدهند و آستانه تحریک سلولهای قلبی پایین میآید.
به همین دلیل بسیاری از زنان در دورههای خاص زندگی بیشتر دچار تپش قلب میشوند، از جمله:
دوران قاعدگی
بارداری
پس از زایمان
پیشیائسگی و یائسگی
در این حالت معمولاً نتیجه نوار قلب طبیعی است و تپشها گذرا محسوب میشوند. گرگرفتگی، تعریق شبانه و اضطراب از علائم همراه شایع هستند.
۲. کمخونی
کمخونی یا فقر آهن از علل بسیار رایج تپش قلب در زنان است، بهویژه به علت خونریزیهای ماهانه یا بارداری. هنگامی که هموگلوبین کاهش مییابد، اکسیژنرسانی به بافتها کم میشود و بدن برای جبران، قلب را مجبور میکند سریعتر و قویتر بتپد.
در این حالت قلب بیمار نیست، بلکه در حال جبران کمبود اکسیژن است. تپش ناشی از کمخونی معمولاً با این علائم همراه است:
خستگی زودرس
بیحالی
کاهش تمرکز
تنگی نفس هنگام فعالیت
۳. اضطراب و حملات پانیک
یکی دیگر از علل مهم، اضطراب است. در شرایط استرس شدید، مغز سیستم «جنگ یا گریز» را فعال میکند و هورمونهایی مانند آدرنالین ترشح میشوند. این هورمونها سرعت و قدرت انقباض قلب را افزایش میدهند.
ویژگی تپش ناشی از اضطراب:
شروع ناگهانی
احساس خفگی یا ترس
لرزش و تعریق
طبیعی بودن آزمایشهای قلبی
پزشکان تاکید میکنند در این وضعیت قلب سالم است و مشکل اصلی به تنظیم عصبی ضربان مربوط میشود.
۴. اختلالات تیروئید
هورمونهای تیروئیدی کنترلکننده سرعت متابولیسم بدن هستند. در پرکاری تیروئید، افزایش هورمونها موجب تپش سریع و گاه نامنظم قلب میشود و حتی میتواند آریتمیهای خطرناک ایجاد کند.
علائم همراه:
کاهش وزن
تعریق
اضطراب
خستگی
در مقابل، کمکاری تیروئید بیشتر باعث کندی ضربان یا احساس «سنگینی قلب» میشود.
۵. افت قند خون
افت قند خون یکی از دلایل کمتر شناختهشده تپش قلب است. حذف وعده غذایی، رژیمهای سخت یا مصرف زیاد قهوه ناشتا میتواند باعث کاهش گلوکز خون شود. در پاسخ، بدن آدرنالین آزاد میکند تا انرژی مغز حفظ شود و همین هورمون ضربان قلب را افزایش میدهد.
علائم همراه شامل:
لرزش
گرسنگی ناگهانی
سرگیجه
تعریق
۶. کمبود الکترولیتها
ریتم قلب وابسته به تعادل یونهایی مانند پتاسیم و منیزیم است. کمبود این مواد، انتقال پیامهای الکتریکی قلب را مختل میکند و ضربانهای زودرس یا نامنظم ایجاد میشود.
این وضعیت معمولاً پس از تعریق زیاد، کمآبی یا رژیم غذایی نامناسب دیده میشود و با گرفتگی عضلات و ضعف همراه است.
۷. مصرف محرکها
کافئین، نیکوتین و برخی داروهای سرماخوردگی میتوانند گره سینوسی قلب را تحریک کنند. مصرف زیاد قهوه، نوشابههای انرژیزا یا اسپریهای ضداحتقان بینی از عوامل شناختهشده تپش قلب هستند.
این نوع تپش معمولاً:
ناگهانی
کوتاهمدت
همراه با بیقراری و لرزش است
۸. بیماریهای قلبی
گرچه کمتر شایع است، اما مهمترین علت خطرناک تپش قلب به بیماریهای قلبی مربوط میشود؛ از جمله:
آریتمیها
پرولاپس دریچه میترال
نارسایی یا بزرگی قلب
بیماری عروق کرونر
در زنان علائم بیماری قلبی اغلب غیرکلاسیک است و ممکن است فقط به شکل تپش قلب، خستگی یا اضطراب ظاهر شود.
تپش قلب هنگام خواب
تپش قلب شبانه میتواند ناشی از اضطراب، پرکاری تیروئید، مصرف کافئین، آریتمیهای شبانه یا حتی وقفه تنفسی در خواب (آپنه خواب) باشد. بسیاری از بیماران در سکوت شب ضربان خود را واضحتر احساس میکنند.
چه زمانی خطرناک است؟
پزشکان تاکید میکنند در صورت مشاهده این علائم باید فوراً بررسی پزشکی انجام شود:
درد یا فشار قفسه سینه
غش یا سرگیجه شدید
تنگی نفس
تپش طولانی و مداوم
سابقه بیماری قلبی
این نشانهها میتوانند به اختلال جدی ریتم قلب یا حمله قلبی اشاره داشته باشند.
روشهای درمان
درمان وابسته به علت زمینهای است، اما به طور کلی سه رویکرد اصلی دارد:
۱. اصلاح سبک زندگی
کاهش مصرف کافئین و سیگار
خواب کافی
کنترل استرس
نوشیدن آب کافی
تغذیه متعادل و تأمین آهن و الکترولیتها
در بسیاری از زنان همین اقدامات تپشهای خوشخیم را برطرف میکند.
۲. درمان دارویی
در صورت وجود اضطراب، تیروئید، کمخونی یا آریتمی، پزشک داروهای اختصاصی تجویز میکند؛ از مکمل آهن گرفته تا داروهای تنظیمکننده ریتم قلب.
۳. درمانهای تخصصی
در موارد جدیتر مانند آریتمی پایدار، ممکن است اقدامات تخصصی قلب مانند هولتر مانیتورینگ، اکوکاردیوگرافی یا حتی ابلیشن انجام شود.
جمعبندی
تپش قلب در زنان علامتی شایع اما چندعلتی است. در بسیاری موارد ناشی از تغییرات هورمونی یا عوامل قابل اصلاح بوده و خطرناک نیست، اما اگر با درد قفسه سینه، غش یا تنگی نفس همراه شود میتواند نشانه بیماری جدی باشد. متخصصان توصیه میکنند تپشهای مکرر یا غیرعادی نادیده گرفته نشود و بررسی پزشکی بهموقع انجام گیرد، زیرا تشخیص زودهنگام میتواند از عوارض مهم قلبی پیشگیری کند.
