اینترنت کی وصل می شود؟ رفع انسداد قطعی اینترنت تا این تاریخ/ خبر خوش ستاد ویژه دولت برای اتصال اینترنت در سهشنبه ۲۹ اردیبهشت + جزئیات
تقریبا ۸۰ روز از آغاز قطعی و محدودیت شدید دسترسی کاربران ایرانی به شبکه جهانی اینترنت میگذرد. اما این سهشنبه، برخلاف روزهای پرتنش گذشته، خبرهای خوشی از پشت درهای بسته ستاد ویژه دولت خارج شده که دل هواداران اینترنت آزاد را گرم میکند. وعده رسمی رفع انسداد حداکثر تا میانههای خردادماه و تشکیل جلسات فوری ستاد فضای مجازی به ریاست محمدرضا عارف، چراغ امید را برای پایان قطعی اینترنت بین الملل روشن کرده است. تنها جای سوال این است که وعدهها این بار رنگ واقعیت خواهد گرفت یا نه؟
مولف
: محسن کریمی
شاید باورکردنش سخت باشد، اما آمارهای بین المللی نشان میدهد که ایران از نهم اسفند ۱۴۰۴ وارد یکی از طولانیترین دورههای قطعی و اختلال در اینترنت بین الملل شده است. براساس دادههای معتبر نهادهای جهانی پایش اینترنت، حجم دسترسی کاربران عادی در ایران به شبکههای جهانی در این مدت به کمتر از ۲ تا ۵ درصد میانگین جهانی رسیده است.
نبض قیمت نوشت: با گذشت نزدیک به ۸۰ روز، تخمین زده میشود که بیش از ۱۸۰۰ ساعت از خاموشی دیجیتال در فضای مجازی کشور گذشته است. این آمار نشان میدهد که قطعی اینترنت بین الملل در این دوره، علاوه بر بی سابقه بودن، یکی از پرهزینهترین اختلالات ارتباطی در تاریخ اینترنت ایران محسوب میشود که تقریبا تمام شئون زندگی، تجارت و آموزش را تحت الشعاع قرار داده است.
اما نکته امیدوارکننده در بین این آمارهای ناامیدکننده، این است که دولت چهاردهم به رهبری مسعود پزشکیان این وضعیت را پایدار ندانسته و در هفتههای اخیر تلاشهای گستردهای برای خروج از این بنبست انجام داده است.
آخرین و مهمترین خبری که در روزهای اخیر و به طور مشخص در آستانه سهشنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ به گوش میرسد، خبر تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» در قلب دولت است.
طبق گزارشهای رسمی و تایید شده توسط منابع معتبر داخلی، این ستاد با مدیریت و ریاست مستقیم محمدرضا عارف (معاون اول رئیسجمهور) تشکیل جلسه داده و کار خود را برای برنامهریزی «رفع انسداد اینترنت» آغاز کرده است. ماموریت اصلی این ستاد که مورد تایید شخص رئیسجمهور نیز هست، چیزی نیست جز تدوین یک «نقشه راه جامع» برای اتصال پایدار، عادلانه و پرسرعت کاربران ایرانی به اینترنت بین الملل.
آنچه این خبر را بیش از پیش جنجالی و جذاب کرده، ضربالاجل تعیین شده برای این ستاد است. مسئولان ارشد دولتی وعده دادهاند که تلاشهای این ستاد به زودی به ثمر نشسته و حداکثر تا میانههای خرداد ماه ۱۴۰۵، محدودیتهای بین المللی برطرف خواهد شد.
برای اینکه اهمیت این قضیه را بهتر درک کنیم، باید نگاهی به جزئیات ماموریت این ستاد بیندازیم:
تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی: یعنی تیم متخصص قرار است سازوکار جدیدی برای مدیریت اینترنت تدوین کند که دیگر شاهد قطعیهای طولانی نباشیم.
بازآرایی ساختارهای تصمیمسازی و تصمیمگیری: تلاش برای چابکسازی فرآیند تصمیمگیری تا در شرایط بحرانی، شاهد قطعیهای ماههای اخیر نباشیم.
این وعدهها که دقیقا در شرایطی مطرح میشود که کاربران اینترنتی از «اینترنت پرو» و اختلاف طبقاتی ایجاد شده بین مردم گلایه دارند، نشان از عزم جدی دستگاههای بالادستی برای پایان دادن به بحران دارد.
بررسیهای میدانی نشان میدهد که کاربران ایرانی در نقاط مختلف کشور توانستهاند بدون استفاده از هیچ نرمافزار خاصی به برخی از سرویسهای پرکاربرد جهانی متصل شوند.
موتور جستجوی گوگل (Google.com): بعد از هفتهها اختلال و قطعی سنگین، این سرویس کلیدی برای بسیاری از کاربران اپراتورهای همراه اول، ایرانسل و مخابرات به حالت عادی بازگشته است. اگرچه سرعت دسترسی به آن تاحدودی پایین است، اما دسترسی مستقیم مهیا شده تا حد زیادی روند جستجوی اطلاعات علمی و کاربردی را تسهیل کرده است.
سرویس گواهی امنیتی Let’s Encrypt: این سرویس که از زیرساختهای اساسی وب جهانی است و به مدیران سایتها برای نصب گواهی امنیت (SSL) کمک میکند، پس از هفتهها، دوباره در دسترس برنامه نویسان و توسعهدهندگان وب در ایران قرار گرفته است. این موضوع برای فعالان حوزه فناوری اطلاعات و استارتاپها خبر فوقالعاده خوبی محسوب میشود.
بستر اشتراک کد GitHub (و سرویسهای جانبی): هرچند دسترسی به این سکو برای برنامه نویسان ایرانی در روزهای اخیر با نوسان همراه بوده، اما از شب گذشته تاکنون، گزارشهای متعددی مبنی بر برقراری ارتباط مستقیم با سرورهای اصلی این سایت و سرویسهای همکار آن (مثل Vercel و …) منتشر شده است.
پلتفرم Next.js: یکی از محبوبترین فریمورکهای توسعه وب در جهان که طی ماههای اخیر به طور کامل از دسترس خارج شده بود، در ۲۴ ساعت گذشته به لیست سایتهای قابل دسترس اضافه شده است. این اتفاق به طور ویژه برای شرکتهای دانش بنیان و برنامه نویسان فول استک که برای توسعه پروژههای صادراتی خود به این ابزار وابسته بودند، یک نفس راحت عمیق است.
این فهرست هرچند کوتاه است و شامل رفع فیلتر تدریجی چند سایت خاص میشود، اما نشان میدهد که بحث رفع انسداد در دستور کار قرار دارد و صرفا محدود به شعارهای سیاسی نیست.
در کنار مشکلات روزمره و کلافگی مردم، واقعیت تلخی که نمیشود از آن عبور کرد، هزینههای هنگفت مالی و اقتصادی این قطعی است. این قطعی اینترنت بین الملل، فراتر از یک اخلال ساده در فضای مجازی، به یک فاجعه تمام عیار اقتصادی برای ایران و در مواردی برای شرکای تجاری جهان تبدیل شده است. بیایید تحلیل کنیم که قطعی اینترنت چه هزینه و خسارت هایی داشته است.
اقتصاد ایران؛ از سقوط استارتاپها تا موج بیکاری گسترده: بر اساس گزارشهای تازه انجمن بلاکچین ایران و بررسیهای نهادهای اقتصادی، دامنه خسارتها واقعا شگفتانگیز و نگرانکننده است.
طبق این سند که «تابآوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴–۱۴۰۵» نام دارد، در حدود ۷۴ روز اختلال و محدودیت ارتباطی، چیزی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم و غیرمستقیم به اقتصاد دیجیتال و کلان کشور وارد شده است. این رقم که حتی در محافظهکارانهترین برآوردها نیز شوکهکننده به نظر میرسد، شامل چند بخش اصلی است:
کسب و کارهای خرد (فریلنسرها و فروشگاههای اینترنتی): هزاران کسب و کار کوچک و متوسط که تنها راه درآمدشان فروش کالا یا ارائه خدمات به مشتریان خارج از کشور یا داخل از طریق شبکههای اجتماعی بود، به طور کامل از گردونه تجارت حذف شدهاند. آمارها نشان میدهد که درآمد بیش از ۸۰ درصد از فریلنسرهای حوزه برنامه نویسی، طراحی گرافیک و سئو به صفر رسیده است.
بیکاری و تعدیل نیرو: با تعطیلی کسب و کارهای آنلاین و سقوط فروش، اقتصاد ایران با موجی از تعدیل نیرو و بیکاری در حوزه فناوری اطلاعات روبرو شده است. تقاضا برای دریافت بیمه بیکاری در این مدت افزایش چشمگیری داشته و کارشناسان هشدار میدهند که در صورت ادامه این روند، شاهد مهاجرت گسترده نخبگان فناوری اطلاعات از کشور خواهیم بود.
افت اعتبار بین المللی: یکی از خسارتهای غیرمستقیم اما سنگین، خدشهدار شدن اعتبار ارتباطی و تجاری ایران در سطح جهان است. بسیاری از شرکتهای خارجی که با استارتاپهای ایرانی همکاری میکردند، به دلیل عدم امکان ارتباط مستمر، پروژهها را لغو کرده و همکاری را قطع کردهاند.
اقتصاد جهان؛ زنگ خطر قطعی در یک کشور بزرگ: در سطح جهانی نیز این قطعی بیسابقه پیامدهایی داشته است. ایران با جمعیت بیش از ۸۵ میلیون نفری و زیرساختهای نسبتا پیشرفته فناوری اطلاعات، یکی از بازارهای بزرگ مصرف دیجیتال در خاورمیانه است. قطعی چندین هفتهای اینترنت در ایران به این معناست که:
شرکتهای بزرگ فناوری مانند متا (صاحب اینستاگرام)، گوگل، مایکروسافت و تلگرام، روزانه میلیونها دلار از درآمد تبلیغاتی و فروش خدمات خود در ایران را از دست دادهاند.
زنجیره تامین قطعات الکترونیک و فناوری در منطقه نیز با اختلال مواجه شده است، چرا که بسیاری از فعالیتهای لجستیکی و بانکی ایران از طریق زیرساختهای آنلاین و بین المللی انجام میشود.
هزینه اجتماعی و روانی: اما شاید بزرگترین خسارت، هزینههای اجتماعی و روانی است که در هیچ آماری نمیگنجد. قطع ارتباط با دوستان و خانواده در خارج از کشور، عدم دسترسی به محتوای آموزشی بهروز دانشگاههای جهان، و حذف شدن از جریان اصلی اطلاعات و سرگرمیهای روز دنیا، فشار روانی وحشتناکی به مردم ایران تحمیل کرده است. این خلأ اطلاعاتی و تفریحی برای نسل جوان و نوجوان که تمام زندگیشان با فضای مجازی گره خورده، غیرقابل جبران و طاقتفرساست.
با پایان هشتادمین روز از بحران، حالا بیشتر از هر زمان دیگری امکان بازگشت اینترنت بین الملل به میزهایمان احساس میشود. اما همیشه یادتان باشد که ما در ایران، به وعدهها عادت کردهایم و بارها استخوانمان در گلوی این وعدهها مانده است.
با این حال، این بار نشانهها کمی متفاوت است. تعیین یک تیم ویژه با محوریت بالاترین مقام اجرایی کشور (معاون اول رئیسجمهور) و همچنین ضربالاجل «تا اواسط خرداد» دیگر شبیه آن حرفهای تکراری قبلی نیست. این یعنی دولت دارد واقعا پای کار میآید تا این بحران ارتباطی را برای همیشه تمام کند.
همچنین، فهرست شدن نام گوگل، گیت هاب و سایر سایتهای کلیدی که طی ۲۴ ساعت گذشته رفع فیلتر شدهاند، یک سیگنال واقعی و عملی است. این یعنی ما داریم به تدریج از حالت «بسته مطلق» خارج میشویم و وارد فاز «مدیریت هوشمندانه» یا «فیلترینگ هوشمند» میشویم که یک گام بزرگ رو به جلو محسوب میشود. هرچند این گامها کند برداشته میشوند، اما جهت حرکت درست است.
به امید روزهای خوب و آزادی ارتباط. از صمیم قلب امیدواریم که این آخرین باری باشد که در بابت قطعی اینترنت بین الملل نگرانی به دلمان راه میدهیم. دولت چهاردهم قول داده که وضعیت قرمز اینترنت را به وضعیت سبز تبدیل کند و طبق آخرین اخبار، همه چیز حکایت از آن دارد که اینترنت بین الملل تا اواسط خرداد ۱۴۰۵ به طور کامل و پایدار وصل خواهد شد. اگرچه در این هفتهها و ماهها، کسب و کارهای زیادی ورشکست شدند و لحظات تلخ زیادی بر مردم گذشت، اما همیشه روشنای صبح بعد از تاریکترین ساعات شب طلوع میکند.
