شمارش معکوس برای پایان خاموشی اینترنت ؛ دستور قاطع دولت برای بازگشت به اینترنت جهانی ۳۱ اردیبهشت

مهاجرانی، سخنگوی دولت در پاسخ به این پرسش که محدودیت‌های اینترنت بین‌الملل چه زمانی برداشته می‌شود؟ گفت: همان طور که قبلاً هم گفته شده، دولت طرفدار محدودیت در دسترسی به اینترنت نیست. نگاه دولت نگاه عادلانه است، فلذا از هرگونه تبعیضی در دسترسی به هر منبعی از جمله اینترنت دفاع نمی‌کند.

وی در ادامه اظهار کرد: به همین جهت هم هست که با حکمی که آقای رئیس‌جمهور به آقای عارف دادند به دنبال این هستیم که با حفظ همه موضوعاتی که وجود دارد، منویات مقام معظم رهبری و ملاحظاتی که وجود دارد بتوانیم از موضوع اینترنت گره گشایی‌هایی کنیم تا شاهد وضعیت عادلانه‌ای باشیم.

سخنگوی دولت در ادامه با اشاره به شرایط حاکم بر کشور گفت: البته این نکته را هم باید بگوییم که در شرایط جنگی قرار داریم و بدیهی است که برخی از تصمیمات ناشی از تبعات شرایط جنگی است.

روزی که برای جامعه دیجیتال ایران، مرز ۸۰ روزگیِ «خاموشی مطلق» یا اختلال شدید در دسترسی به اینترنت بین‌الملل را رد کرده است. این بازه زمانی که از دی‌ماه ۱۴۰۴ و در پی تنش‌های منطقه‌ای آغاز شد و از اسفندماه به اوج خود رسید، اکنون به عنوان طولانی‌ترین و خسارت‌بارترین دوره قطع ارتباطات در تاریخ فضای مجازی ایران ثبت شده است. با این حال، فضای خبری امروز با تغییر لحن محسوس مقامات دولتی، رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفته و گویی پس از ماه‌ها سکوت و ابهام، شمارش معکوس برای بازگشت به شبکه جهانی آغاز شده است.

نقطه عطف تحولات امروز، دستور صریح دولت برای تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف است. منابع موثق گزارش می‌دهند که مأموریت این ستاد نه مدیریتِ محدودیت، بلکه تدوین نقشه راه برای رفع انسداد حداکثری اینترنت تا میانه‌های خردادماه است. این اقدام، پاسخی دیرهنگام اما امیدوارکننده به فشارهای بی‌سابقه‌ای است که اقتصاد دیجیتال کشور را به زانو درآورده بود.

الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت، با صراحتِ کم‌سابقه‌ای اعلام کرده که سیاست راهبردی دولت، بازگشت به مدارِ دسترسی آزاد است. او با طرح این پرسش کلیدی که «آیا فیلترینگ گسترده توانست مانع دسترسی کاربران شود یا تنها زیرساخت‌ها را فرسوده کرد؟»، تلویحاً سیاست‌های سخت‌گیرانه ماه‌های اخیر را شکست‌خورده دانسته است. این اظهارات در کنار خبر بازسازی‌های میدانی زیرساخت‌های ارتباطی توسط مهندسان مخابرات، نشان می‌دهد که اراده سیاسی برای عبور از این بحران، از سطح شعار به فاز اجرایی رسیده است.

 بررسی نمودارهای کلودفلر رادار حاکی از آن است که ترافیک اینترنت ایران نسبت به روزهای گذشته از وضعیت «نزدیک به قطع کامل» فاصله گرفته و در برخی ساعات افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است. با این حال، این تغییر لزوماً به معنای بازگشت اینترنت کشور به شرایط عادی نیست و نشانه‌های محدودسازی همچنان در الگوی ترافیک دیده می‌شود.

داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد ترافیک اینترنت همچنان نوسانی و ناپایدار است؛ موضوعی که می‌تواند بیانگر ادامه مدیریت و کنترل ترافیک در سطح شبکه باشد. کارشناسان فنی معتقدند بخشی از این افزایش ممکن است ناشی از تغییر سیاست‌های مسیریابی، بازتنظیم شبکه اپراتورها یا انتقال بخشی از ترافیک به مسیرهای متفاوت ارتباطی باشد.

همچنین برخی تحلیلگران احتمال می‌دهند افزایش استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ و سرویس‌های مبتنی بر کلودفلر در رشد بخشی از ترافیک ثبت‌شده نقش داشته باشد؛ بدون آنکه تغییر محسوسی در سطح دسترسی عمومی کاربران به اینترنت بین‌الملل رخ داده باشد.

در کنار این موارد، یکی دیگر از سناریوهای مطرح‌شده، گسترش دسترسی‌های سطح‌بندی‌شده یا آنچه به‌عنوان «اینترنت پرو» شناخته می‌شود است.

به‌گفته برخی کارشناسان، فعال شدن دسترسی‌های گسترده‌تر برای گروه‌های مشخص، شرکت‌ها یا نهادهای خاص می‌تواند باعث افزایش ترافیک بین‌الملل شود، در حالی که محدودیت‌ها برای بخش بزرگی از کاربران عادی همچنان پابرجاست.

سوالی که اکنون در ذهن تمام ایرانیان نقش بسته، زمان دقیق وصل شدن اینترنت است. بر اساس تحلیل‌های ترکیبی از اظهارات مقامات دولتی و وضعیت میدانی، سه سناریو برای هفته‌های پیش رو قابل پیش‌بینی است:

۱. سناریوی خوش‌بینانه: رفع انسداد کامل در سطوح عمومی تا اواسط خردادماه (کمتر از ۲۰ روز آینده) که با تشکیل ستاد ویژه عارف، بیشترین احتمال را به خود اختصاص داده است.

۲. سناریوی گام‌به‌گام: استمرار فرآیند فعلی که در آن سرویس‌ها و پلتفرم‌ها به صورت تدریجی (پله‌ای) برای عموم باز می‌شوند و تا پایان خرداد به تکمیل می‌رسد.

۳. سناریوی امنیتی: استمرار محدودیت‌های سخت‌گیرانه برای برخی پلتفرم‌های خاصِ پیام‌رسان در کنار رفع محدودیت از خدمات ابری و گوگل؛ سناریویی که با توجه به تغییر رویکرد فعلی دولت، احتمال آن کمتر است.

دوران ۸۰ روزه خاموشی، آزمونی سخت برای تاب‌آوری دیجیتال کشور بود. ایران امروز در آستانه یک تصمیم تاریخی است؛ انتخابی بین «انزوای دیجیتال» و «تعامل جهانی». تحرکات ۲۴ ساعت گذشته و اراده شکل‌گرفته در دولت برای بازگرداندن مسیرهای ارتباطی، نشان می‌دهد که بدنه تصمیم‌گیر کشور به این نتیجه رسیده است که توسعه در قرن بیست‌ویکم، بدون دسترسی به شبکه جهانی، هدفی دست‌نیافتنی است.

کاربران گرامی؛ آنچه در این لحظات حیاتی اهمیت دارد، صبوری و توجه به اخبار رسمی است. تا اواسط خردادماه، ما شاهد تحولات جدی در حوزه دسترسی خواهیم بود. در روزهایی که بارقه‌های امید برای بازگشت به دهکده جهانی بیش از هر زمان دیگری درخشان شده است، چشم‌انداز روشن‌تری پیش روی اقتصاد، جامعه علمی و ارتباطات عمومی کشور قرار دارد. خورشید اینترنت، پس از یک زمستان طولانیِ دیجیتال، دوباره در حال طلوع است.