دستور جدید پزشکیان بازنشستگان را دل شاد کرد | واریزی جدید برای بازنشستگان با دستور رئیس جمهور
پس از هفتهها اعتراض و فشار گسترده کارمندان دولت و بازنشستگان نسبت به پایین بودن مبلغ عیدی سال ۱۴۰۵، سرانجام یکشنبه شب با دستور مستقیم مسعود پزشکیان، مبلغ عیدی کارکنان دولت به ۱۰ میلیون تومان افزایش یافت.
مولف
: محسن کریمی
عیدی پایان سال بازنشستگان عملاً به یک شاخص اجتماعی تبدیل شده؛ شاخصی که هر سال نهفقط رقم یک پرداخت نقدی، بلکه وضعیت واقعی قدرت خرید طبقه حقوقبگیر را نشان میدهد. تصمیم اخیر دولت برای افزایش عیدی کارکنان به ۱۰ میلیون تومان نیز دقیقاً در همین چارچوب معنا پیدا میکند: نشانهای از فشار شدید معیشتی که دیگر حتی در سیاستگذاری رسمی هم قابل انکار نیست.
پس از هفتهها اعتراض و فشار گسترده کارمندان دولت و بازنشستگان نسبت به پایین بودن مبلغ عیدی سال ۱۴۰۵، سرانجام یکشنبه شب با دستور مستقیم مسعود پزشکیان، مبلغ عیدی کارکنان دولت به ۱۰ میلیون تومان افزایش یافت؛ تصمیمی که عملاً مصوبه قبلی دولت مبنی بر تعیین عیدی در بازه ۴.۵ تا ۵.۵ میلیون تومان را کنار زد و واکنشهای گستردهای در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی بهدنبال داشت.
بر اساس گزارشهای رسمی، هیئت دولت در جلسهای به ریاست مسعود پزشکیان مبلغ عیدی کارکنان دولت را که پیشتر حدود ۵ تا ۵.۵ میلیون تومان تعیین شده بود، به ۱۰ میلیون تومان افزایش داد . این تصمیم در روزهای پایانی سال و پس از موج گسترده انتقادات کارکنان و بازنشستگان نسبت به پایین بودن رقم اولیه اتخاذ شد. رسانههای داخلی نیز تأکید کردند که دولت این اقدام را با هدف حمایت از معیشت کارمندان انجام داده است .
در نگاه اول، دو برابر شدن رقم عیدی ممکن است یک اقدام حمایتی بزرگ به نظر برسد؛ اما وقتی آن را در بستر اقتصاد کلان ایران قرار دهیم، معنا تغییر میکند. اقتصاد ایران در سالهای اخیر با تورم مزمن بالا، رشد قیمت مواد غذایی و افزایش شدید هزینه مسکن مواجه بوده است. حتی دولت برای مهار فشار هزینهها ناچار به اجرای طرحهایی مانند «کالابرگ الکترونیک» شد که به خانوارهای کمدرآمد اعتبار خرید کالاهای اساسی اختصاص میدهد؛ طرحی که پس از جهش قیمت مواد غذایی و کاهش شدید قدرت خرید اجرا شد .
به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان معتقدند افزایش عیدی بیشتر از آنکه یک سیاست رفاهی پایدار باشد، نوعی واکنش کوتاهمدت به بحران هزینههای زندگی است. در واقع، شکاف میان دستمزد و هزینه معیشت به حدی رسیده که پرداختهای مقطعی نمیتوانند تغییر واقعی ایجاد کنند. برآوردها نشان میدهد حتی حداقل دستمزد رسمی نیز فاصله قابل توجهی با «سبد معیشت» دارد؛ بهگونهای که هزینه زندگی خانوار چندین برابر حقوق پایه برآورد میشود .
در نتیجه، عیدی پایان سال عملاً نقش خود را تغییر داده است. در گذشته این مبلغ امکان خرید شب عید یا سفر کوتاه خانوادگی را فراهم میکرد، اما اکنون بیشتر صرف پرداخت بدهیها، اجاره عقبافتاده یا هزینه درمان میشود. بسیاری از خانوارهای حقوقبگیر عملاً عیدی را پیشخور کردهاند؛ یعنی قبل از دریافت آن، برایش هزینه تعیین شده است.
با این حال، مسئله اصلی تنها کارکنان دولت نیستند. حساسترین بخش ماجرا به بازنشستگان مربوط میشود؛ قشری که به دلیل ثابت بودن درآمد و ناتوانی از افزایش ساعات کار، بیشترین آسیب را از تورم میبیند. موضوع عیدی بازنشستگان طی هفتههای اخیر به یکی از محورهای اصلی مطالبات اجتماعی تبدیل شده است .
پس از مذاکرات و فشارهای گسترده، اعلام شد عیدی بازنشستگان تأمین اجتماعی نیز همسطح کارکنان دولت و حدود ۱۰ میلیون تومان پرداخت خواهد شد .سرگرمی روز نوشت، با این حال مشکل اصلی باقی است: منابع مالی. پرداخت چنین رقمی به میلیونها مستمریبگیر بار مالی بسیار بزرگی برای صندوقهای بیمهای دارد؛ صندوقهایی که سالهاست با کسری نقدینگی و بدهی دولت روبهرو هستند.
واقعیت این است که بحران معیشتی بازنشستگان صرفاً با عیدی حل نمیشود. هزینه دارو، درمان و مراقبت پزشکی برای سالمندان سهم بسیار بزرگی از مخارج آنها را تشکیل میدهد و معمولاً سریعتر از نرخ عمومی تورم افزایش مییابد. بنابراین حتی پرداخت ۱۰ میلیون تومان نیز بیشتر یک «تأخیر در بحران» است تا حل آن.
در کنار این مسئله، اختلاف میان کارگران و کارمندان نیز دوباره برجسته شده است. نظام پرداخت در ایران دوگانه است: کارکنان دولت طبق مصوبات بودجهای حقوق میگیرند و کارگران طبق شورای عالی کار. نتیجه این ساختار، فاصله محسوس در مزایا، از جمله عیدی، است. همین تفاوت هر سال به یکی از داغترین مباحث اقتصادی پایان سال تبدیل میشود.
از منظر اقتصاد سیاسی، تصمیم اخیر دولت را میتوان علامت فشار اجتماعی دانست. افزایش ناگهانی رقم عیدی نشان میدهد سیاستگذار به نقطهای رسیده که هزینه نارضایتی عمومی از هزینه بودجهای بالاتر شده است. به بیان سادهتر، این افزایش نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت بوده است.
اما مشکل اصلی همچنان پابرجاست: شکاف میان درآمد و هزینه. تورم مزمن باعث شده حتی افزایشهای دوبرابری نیز در مدت کوتاهی اثر خود را از دست بدهد.سرگرمیروز نوشت، وقتی قیمت کالاهای اساسی و مسکن با سرعت بالا رشد میکند، پرداختهای نقدی مقطعی تنها چند هفته دوام دارند.
به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران تأکید میکنند که راهحل واقعی در اصلاح ساختار دستمزد، کنترل تورم و بازسازی صندوقهای بازنشستگی است، نه در افزایشهای مقطعی. در غیر این صورت، چرخه هر سال تکرار خواهد شد: ابتدا تعیین رقم پایین، سپس اعتراض، بعد افزایش اضطراری.
در نهایت، افزایش عیدی به ۱۰ میلیون تومان بیش از آنکه خبر خوبی باشد، نشانهای از وضعیت اقتصاد خانوارهای حقوقبگیر است. این رقم شادیآور نیست؛ بلکه نشان میدهد هزینههای زندگی آنقدر بالا رفته که حتی سیاستگذار نیز ناچار به واکنش فوری شده است. عیدی امروز دیگر «پاداش پایان سال» نیست؛ تنها فرصتی کوتاه برای نفس کشیدن زیر فشار اقتصادی است — فشاری که اگر ریشههای آن اصلاح نشود، سال آینده دوباره با همان شدت بازخواهد گشت.
