بیحس شدن انگشتان دست؛ از «خواب رفتن ساده» تا هشدار سکته مغزی
بیحس شدن انگشتان دست یکی از شایعترین علائم عصبی ـ عضلانی است که بسیاری از افراد حداقل یکبار آن را تجربه میکنند.
مولف
: آیلار رحمانی
بیحس شدن انگشتان دست یکی از شایعترین علائم عصبی ـ عضلانی است که بسیاری از افراد حداقل یکبار آن را تجربه میکنند؛ حالتی که اغلب با گزگز، مورمور شدن، کاهش حس لمس یا حتی سوزش همراه است. پزشکان میگویند در بیشتر موارد این مشکل موقتی و بیخطر است، اما اگر تکرار شود یا طول بکشد، میتواند نشانه اختلال در اعصاب، جریان خون یا حتی بیماریهای جدیتر باشد.
کارشناسان نورولوژی تأکید میکنند بیحسی در واقع به معنای اختلال در انتقال پیامهای عصبی از دست به مغز است. این اختلال یا به دلیل فشار روی عصبها رخ میدهد یا به علت کاهش خونرسانی به بافتها. در ادامه مهمترین علل پزشکی این علامت بررسی شده است.
بیحسی انگشتان دست نشانه چیست؟
پزشکان این علامت را «پارستزی» مینامند. اگر کوتاهمدت باشد معمولاً ناشی از وضعیت نامناسب دست است؛ اما تداوم آن میتواند نشانه بیماریهای عصبی، متابولیک یا عروقی باشد.
مهمترین علل بیحس شدن انگشتان دست
۱. فشار موقتی روی عصب
خوابیدن روی دست، تکیه دادن طولانی به آرنج یا کار زیاد با موس و موبایل میتواند عصبها را تحت فشار قرار دهد. در این حالت انتقال پیام عصبی موقتاً قطع میشود و دست «خواب میرود».
ویژگی این نوع بیحسی:
کوتاهمدت
همراه گزگز
رفع سریع با حرکت دادن دست
۲. سندرم تونل کارپال
یکی از شایعترین بیماریهای دست است. در این اختلال، عصب مدیان در مچ دست فشرده میشود. به گفته منابع آموزشی پزشکی مانند Mayo Clinic، فشار روی این عصب باعث بیحسی شست، اشاره و انگشت میانی میشود.
افراد در معرض خطر:
تایپیستها
کاربران زیاد موبایل
کارگران ابزارهای دستی
علامت مهم: تشدید بیحسی شبها یا هنگام بیدار شدن صبح.
۳. دیسک گردن و فشار عصبی گردنی
اعصاب دست از نخاع گردنی منشأ میگیرند. بنابراین هرگونه فتق دیسک یا آرتروز مهرههای گردن میتواند باعث بیحسی انگشتان شود.
نشانههای همراه:
درد گردن
انتشار درد به شانه و بازو
تشدید با حرکت سر
۴. دیابت و نوروپاتی محیطی
قند خون بالا در طول زمان به اعصاب آسیب میزند. این آسیب که «نوروپاتی دیابتی» نام دارد، باعث بیحسی یا سوزش دست و پا میشود.
این حالت معمولاً:
تدریجی
دوطرفه
همراه سوزش شبانه است
۵. کمبود ویتامین B12
ویتامین B12 برای ساخت پوشش محافظ اعصاب (میلین) ضروری است. کمبود آن یکی از قابلدرمانترین دلایل بیحسی انگشتان است.
علائم همراه:
خستگی شدید
رنگپریدگی
ضعف و اختلال تعادل
در صورت عدم درمان، آسیب عصبی میتواند دائمی شود.
۶. سکته مغزی یا TIA
بیحسی ناگهانی یک دست — بهخصوص دست راست — همراه با اختلال گفتار یا افتادگی صورت میتواند علامت سکته مغزی باشد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به اقدام فوری دارد.
۷. بیماری اماس (MS)
در این بیماری سیستم ایمنی به اعصاب مرکزی حمله میکند. بیحسی انگشتان گاهی اولین نشانه بیماری است.
علائم همراه:
تاری دید
خستگی شدید
ضعف عضلات
۸. اختلالات گردش خون
در بیماریهایی مانند پدیده رینود، عروق انگشتان دچار اسپاسم میشوند و خونرسانی کاهش مییابد.
نشانهها:
سردی دست
تغییر رنگ انگشتان (سفید یا آبی)
درد هنگام گرم شدن
۹. مصرف طولانیمدت الکل
الکل میتواند به اعصاب محیطی آسیب بزند و نوروپاتی الکلی ایجاد کند. بیحسی معمولاً از دست غالب شروع میشود و بهتدریج گسترش مییابد.
۱۰. بیماریهای تیروئید
کمکاری تیروئید باعث تجمع مایعات در بافتها و فشار روی عصبها میشود. این وضعیت اغلب با افزایش وزن و خشکی پوست همراه است.
۱۱. عفونتها و التهابها
بیماریهایی مانند زونا یا برخی عفونتهای ویروسی میتوانند اعصاب محیطی را درگیر کرده و بیحسی ایجاد کنند.
۱۲. عوارض شیمیدرمانی
برخی داروهای ضدسرطان موجب «نوروپاتی شیمیدرمانی» میشوند. بیماران معمولاً گزگز و بیحسی در انگشتان دست و پا را گزارش میکنند.
چرا انگشتان دست در خواب بیحس میشوند؟
بسیاری از افراد شبها با بیحسی دست از خواب بیدار میشوند. پزشکان علت را کاهش موقت خونرسانی یا فشار روی عصبها میدانند.
مهمترین دلایل:
خوابیدن روی دست یا زیر سر گذاشتن بازو
خم شدن مچ و فشار به عصب مدیان
فشار روی عصب اولنار در آرنج
کاهش گردش خون
وجود بیماریهای زمینهای عصبی
اگر بیحسی پس از چند دقیقه از بین برود معمولاً خطرناک نیست، اما تکرار مداوم آن نیاز به بررسی پزشکی دارد.
بیحسی دست در بارداری
بسیاری از زنان باردار بهخصوص در سهماهه دوم و سوم دچار گزگز انگشتان میشوند. علت اصلی احتباس مایعات و تورم مچ است که عصب مدیان را تحت فشار قرار میدهد.
دلایل رایج:
سندرم تونل کارپال بارداری
تغییرات هورمونی
افزایش وزن
کاهش تحرک
این وضعیت اغلب پس از زایمان برطرف میشود.
تفاوت دست راست و چپ
بیحسی یکطرفه اهمیت بیشتری دارد.
دست راست: احتمال سکته مغزی یا مشکل مغز چپ
دست چپ: گاهی همراه بیماری قلبی یا فشار عصبی گردنی
بیحسی دوطرفه بیشتر به بیماریهای متابولیک مانند دیابت یا کمبود ویتامین مربوط است.
چه زمانی خطرناک است؟
در صورت مشاهده این علائم فوراً به پزشک مراجعه کنید:
بیحسی ناگهانی
ضعف دست
اختلال گفتار
سرگیجه
درد قفسه سینه
ادامه بیش از چند روز
جمعبندی
بیحس شدن انگشتان دست همیشه ساده نیست. گاهی فقط نتیجه خوابیدن روی دست یا کار طولانی با موبایل است، اما در مواردی میتواند نشانه بیماریهای مهمی مانند دیابت، دیسک گردن، اماس یا حتی سکته مغزی باشد. متخصصان توصیه میکنند اگر این علامت تکرار شود، طول بکشد یا با علائم دیگر همراه باشد، بررسی پزشکی بهموقع انجام شود؛ زیرا تشخیص زودهنگام در بسیاری از بیماریهای عصبی و عروقی نقش تعیینکنندهای در درمان دارد.
