آخرین خبر از اینترنت بین الملل ایران ۱۶ اردیبهشت؛ قطعی اینترنت بلاخره تمام می شود؟
بیش از دو ماه از قطعی اینترنت جهانی گذشته، اما هنوز زمان مشخصی برای بازگشت آن اعلام نشده است.
مولف
: محسن کریمی
بیش از دو ماه از قطع اینترنت بینالملل میگذرد، اما هنوز زمان دقیق و مشخصی برای بازگشت کامل آن اعلام نشده است. در این میان، پس از چند هفته محدودیت، اجرای بستههای گرانقیمت موسوم به «اینترنت پرو» با واکنشها و اعتراضهای گستردهتری همراه شد؛ چرا که بسیاری از منتقدان معتقدند در شرایط بحرانی و جنگی، ارائه دسترسی خاص به برخی گروهها میتواند حس تبعیض را در جامعه تقویت کرده و به اعتماد عمومی و انسجام اجتماعی لطمه بزند.
در همین زمینه، حسین راغفر با انتقاد از این تصمیم، آن را اقدامی «خودساخته» توصیف کرده و گفته است منطق امنیتی روشنی پشت آن دیده نمیشود. به باور او، اگر مسئله اصلی امنیت است، این پرسش مطرح میشود که چرا اینترنت باید برای برخی افراد یا گروههای خاص قابل خرید و استفاده باشد. راغفر همچنین هشدار داده که تداوم چنین روندی میتواند به نفع برخی شرکتها تمام شود و در عین حال، به کاهش اعتماد عمومی بینجامد؛ آن هم در شرایطی که همزمان هزاران شغل نیز در نتیجه این وضعیت آسیب دیده یا از بین رفتهاند.
از سوی دیگر، حسین علایی با اشاره به جنگ روانی و فشارهای ترکیبی آمریکا، بر ضرورت باز شدن فضای رسانهای کشور تأکید کرده است. او معتقد است برای مقابله با عملیات تبلیغاتی، باید بستر اطلاعرسانی شفافتر شود؛ حتی تا جایی که خبرنگاران بینالمللی نیز امکان حضور و فعالیت پیدا کنند. علایی در عین حال بر لزوم بازگشایی اینترنت برای عموم مردم تأکید کرده و گفته است این اقدام میتواند از میزان آسیب به کسبوکارها بکاهد.
در سطح دولت نیز، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور اعلام کرده است که وضعیت فعلی اینترنت نه مورد پسند رئیسجمهور است و نه تصمیم مطلوب دولت، اما شرایط ناشی از جنگ باعث شده اوضاع بهصورت غیرقابل پیشبینی تغییر کند. به گفته او، تصمیمات اخیر درباره محدودیت اینترنت در چارچوب شرایط خاص زمانی و ملاحظات امنیتی اتخاذ شده است.
وی همچنین وعده داده است که با بازگشت کشور به شرایط عادی، وضعیت اینترنت به روال گذشته بازخواهد گشت. به گفته او، رئیسجمهور نیز در همین راستا مأموریت ویژهای به محمدرضا عارف، معاون اول خود، خواهد سپرد تا ساماندهی مدیریت اینترنت در کشور با جدیت بیشتری دنبال شود.
معاون ارتباطات دفتر رئیسجمهور در پاسخ به پرسشی درباره «اینترنت پرو» نیز توضیح داده است که این طرح در کمیتهای از شورای عالی امنیت ملی به تصویب رسیده و مصوبه آن دارای اعتبار رسمی است. او هدف از این تصمیم را تسهیل فعالیت کسبوکارهایی عنوان کرده که به اینترنت وابستگی مستقیم دارند؛ بهویژه در شرایطی که به دلیل ملاحظات امنیتی، امکان دسترسی عمومی به اینترنت بینالملل وجود ندارد. بر این اساس، در وضعیت فعلی تنها برخی گروههای خاص میتوانند از دسترسی محدود بهرهمند شوند.
او در ادامه تأکید کرده است که این تصمیم فقط مختص شرایط ویژه کنونی است و در وضعیت عادی معنایی نخواهد داشت. به گفته وی، تعبیر «اینترنت طبقاتی» درباره این طرح، برداشت درستی نیست و اینترنت پرو صرفاً یک سازوکار موقت برای مدیریت شرایط خاص به شمار میرود. با این حال، او گفته است برای دسترسی سایر اقشار جامعه به اینترنت نیز در همین شرایط، تدابیر تازهای در حال طراحی و اجراست.
وی بار دیگر تأکید کرده که پس از عبور از وضعیت فعلی، اینترنت نهتنها به حالت گذشته بازخواهد گشت، بلکه حتی شرایطی بهتر از قبل نیز برای آن پیشبینی میشود.
در همین حال، مواضع نمایندگان مجلس درباره آینده اینترنت متفاوت اما قابلتأمل است. برخی از نمایندگان بر بازگشت دسترسی عمومی تأکید دارند و برخی دیگر، راهحل اصلی را در تسریع راهاندازی و تکمیل شبکه ملی اطلاعات میدانند.
سیدعلی یزدیخواه در نشستی با اشاره به مدیریت وزارت ارتباطات در دوره موسوم به «جنگ رمضان» گفت بخش قابلتوجهی از امور در آن مقطع بهخوبی تدبیر شده و جای قدردانی دارد. او با اشاره به اینکه حدود ۶۰ درصد از شبکه ملی اطلاعات راهاندازی شده، تأکید کرد برای تکمیل این پروژه باید تلاش بیشتری صورت گیرد. به گفته او، موضوعاتی مانند موتور جستوجوی بومی، پایداری شبکه و امنیت زیرساختهای اطلاعاتی کشور همچنان نیازمند کار جدیتر است.
مرتضی محمودی نیز در همین نشست با اشاره به مشکلات شبکههای داخلی گفت آنچه در عمل مشاهده میشود، حاکی از ضعف در حمایت از این سکوهاست. او افزود مردم بارها گزارش دادهاند که پلتفرمهایی مانند ایتا، بله و شاد با محدودیتهای جدی روبهرو هستند؛ چرا که ظرفیت این شبکهها در مقایسه با حجم نیاز کاربران و در قیاس با نمونههای خارجی، کافی نیست. محمودی همچنین تصریح کرد در سالهای گذشته به اندازه کافی روی توسعه این شبکهها کار نشده و در پروژه شبکه ملی اطلاعات نیز عقبماندگی وجود دارد.
غضنفری نیز در این نشست با اشاره به اینکه موضوع اینترنت ملی سالها پیش مطرح شده بود، اظهار کرد برخی دولتها با رویکردهای خود مانع پیشرفت این طرح شدهاند و همین مسئله باعث شده این پروژه همچنان بلاتکلیف بماند.
فرهاد بشیری نیز با اشاره به توان فنی و سرمایه انسانی موجود در حوزه مخابرات گفت مطالبه جدی مجمع نمایندگان استان تهران، راهاندازی هرچه سریعتر شبکه ملی اطلاعات است. او تأکید کرد آسیبهایی که کشور از ناحیه تهدیدات و تجاوزات دشمن در این حوزه دیده، کم نبوده و باید با همت بیشتر این موضوع تعیین تکلیف شود.
امیرحسین ثابتی نیز با اشاره به افزایش ورود کاربران به شبکههای داخلی در دو ماه گذشته گفت با این حال، پلتفرمهایی مانند ایتا و بله در حال حاضر با مشکلاتی مواجهاند. او افزود مسئولان این سکوها مدعیاند وزارت ارتباطات همکاری کافی با آنان ندارد و به همین دلیل انتظار میرود نشستی میان مسئولان این پلتفرمها و وزارت ارتباطات برگزار شود تا تصمیمات مشخص و مؤثری در این زمینه اتخاذ شود.
زهرا لاجوردی نیز در این نشست تأکید کرد که تحولات اخیر بار دیگر ضرورت شبکه ملی اطلاعات را آشکار کرده است. او گفت باید هرچه سریعتر این شبکه راهاندازی شود تا وابستگی کشور به اینترنت بینالملل کاهش یابد. با این حال، او بر لزوم فراهمکردن مسیرهای پایدار برای فعالیت کسبوکارهای اینترنتی نیز تأکید کرد تا در شرایط بحرانی، این بخشها دچار آسیب جدی نشوند. لاجوردی همچنین خواستار شفافسازی درباره اینترنت پرو شد.
مجتبی رحماندوست نیز شبکه ملی اطلاعات را موضوعی بسیار مهم خواند و گفت باید با جدیت بیشتری به آن پرداخته شود. او همچنین پیشنهاد کرد تجربههای دوره بحران مستندسازی شده و در اختیار کشورهای محور مقاومت قرار گیرد. وی در ادامه تصریح کرد اکنون زمان تقویت شبکههای داخلی و کاهش وابستگی به پلتفرمهای خارجی است. به گفته او، موضوع فیلترشکنها نیز باید یکبار برای همیشه تعیین تکلیف شود، چرا که ادامه همزمان فیلترینگ و رونق بازار فروش فیلترشکن، نوعی تناقض آشکار است.
روحالله ایزدخواه نیز با اشاره به ماهیت جنگهای امروز گفت نبردهای جدید بر پایه داده، اطلاعات و هوش مصنوعی شکل میگیرند و همین مسئله ضرورت ایمنسازی دادهها و طراحی سازوکارهای پدافند غیرعامل را دوچندان کرده است. او این پرسش را مطرح کرد که وزارت ارتباطات در ساختار مدیریت بحران و اتاق جنگ، چه جایگاهی دارد و چگونه باید از زیرساختهای دادهای کشور حفاظت شود.
سمیه رفیعی نیز با تقدیر از پایداری شبکه در دوران بحران، تأکید کرد که این دستاورد مهم بوده است. با این حال، او درباره روند بومیسازی امنیت، وضعیت اپراتوری امنیت و آمادگی کشور در برابر اختلالات گسترده سؤالاتی را مطرح کرد و خواستار برنامهریزی دقیق برای دوره پس از بحران شد تا از تکرار چنین مشکلاتی جلوگیری شود.
مرتضی آقاتهرانی نیز در این نشست گفت مشکل اصلی در اینترنت داخلی، کمبود سرور نیست بلکه مسئله سختافزار و تجهیزات ذخیرهسازی است. او خواستار توضیح شفافتر درباره اقدامات انجامشده برای تقویت شبکههای داخلی شد و اعلام کرد کمیسیون فرهنگی مجلس آمادگی دارد نشست مشترکی میان مسئولان پلتفرمهای داخلی و وزارت ارتباطات برگزار کند. او همچنین بر ضرورت تأمین امنیت اینترنت تأکید کرد.
رضا تقیپور نیز با اشاره به تهدیدات امنیتی ناشی از اینترنت ناامن، خواستار کنترل و مهار بخشهای آسیبپذیر آن در داخل کشور شد. او پرسید که چگونه رژیم صهیونیستی توانسته از این ابزارها برای انجام اقدامات تروریستی و هدفقراردادن فرماندهان ایرانی استفاده کند. به گفته او، جنگ اخیر بسیاری از معادلات را تغییر داده و به همین دلیل باید در سیاستگذاری حوزه اینترنت نیز بازنگری جدی صورت گیرد.
محمد سراج نیز در همین نشست اظهار کرد دشمنان جمهوری اسلامی از ابزارهایی که در ظاهر با کارکرد صلحآمیز طراحی شدهاند، در زمان لازم بهعنوان سلاح استفاده میکنند؛ بنابراین ایران باید خود را در این حوزه ایمن کند. او همچنین خواستار شفافسازی درباره وضعیت فیلترشکنها شد و گفت ادامه همزمان فیلترینگ و فروش آزاد فیلترشکن، تناقضی جدی است. سراج همچنین درباره مفهوم اینترنت پرو، لزوم رسیدگی به آن و نیز افزایش قیمت گوشیهای تلفن همراه سخن گفت و خواستار تسهیل واردات برای جلوگیری از گرانی بیشتر شد.
ابراهیم عزیزی نیز با اشاره به تکالیف وزارت ارتباطات در قانون برنامه هفتم توسعه گفت این وزارتخانه موظف است مسئولیتهای مشخصشده در فصل ۱۳ این قانون را بهطور کامل اجرا کند.
علی خزایی، نماینده ورامین، نیز با بیان اینکه کشور وارد مرحلهای تازه از نبرد فناورانه شده است، بر ضرورت حفاظت از نیروی انسانی متخصص و جلوگیری از مهاجرت آنان به خارج از کشور یا بخشهای غیردولتی تأکید کرد. او همچنین خواستار ارائه گزارشهای فصلی از سوی وزارت ارتباطات درباره میزان پیشرفت اجرای برنامه هفتم شد و گفت این وزارتخانه میتواند نقش فرماندهی در حفاظت از سختافزارها و نرمافزارهای حیاتی کشور ایفا کند. خزایی در پایان تأکید کرد انتظار میرود موضوع فیلترشکنفروشی و اینترنت پرو نیز هرچه زودتر تعیین تکلیف شود.
